Tsjechië sluit buiten EU om deal met de VS

Het visumbeleid is wegens de privacygevoeligheid een Europese aangelegenheid. Het besluit van Tsjechië om zelf afspraken met de VS te maken, leidde deze week tot grote verdeeldheid.

Ivan Langer, de Tsjechische minister van Binnenlandse Zaken, gebruikte gisteren harde woorden. „Ik ben geen slaaf van de Europese Commissie”, zei hij. Zijn land sloot deze week een akkoord met de Verenigde Staten dat voor grote verdeeldheid binnen de Europese Unie zorgde. Tijdens overleg in Brussel werd de ruzie gisteren gesust, maar nog niet opgelost.

Tsjechië heeft de VS onder meer beloofd informatie te geven over vliegtuigpassagiers. In ruil daarvoor zouden Tsjechen in de toekomst zonder visum naar Amerika mogen reizen.

Andere landen, waaronder Nederland, zijn daar erg ongelukkig over, omdat het maken van afspraken over visa een Europese aangelegenheid is. Ze zijn bang dat er een precedent wordt geschapen wanneer individuele lidstaten gaan onderhandelen over Europese zaken.

„Dat is niet goed”, zei minister Ernst Hirsch Ballin van Justitie gisteren na overleg in Brussel. „Onderhandelingen met de VS stellen bijzondere eisen, waaronder zo veel mogelijk eendracht.”

Afspraken over uitwisseling van passagiersgegevens liggen altijd gevoelig in de EU. Het Europees Parlement hecht erg aan de privacy van burgers. Het stapte al eens met succes naar het Hof van Justitie, waardoor een akkoord tussen de EU en de VS over uitwisselingen van passagiersgegevens ongeldig werd.

In dit geval gaat het ook om een conflict tussen oude en nieuwe lidstaten van de EU. De burgers uit de meeste oude lidstaten, zoals Nederland, kunnen al zonder visum naar de VS reizen. Van de twaalf nieuwe landen die vanaf 2004 bij de EU kwamen, neemt alleen Slovenië deel aan een programma voor visumvrij reizen naar Amerika.

Andere nieuwe lidstaten, met name Estland en Hongarije, zouden eveneens overwegen zelf een akkoord te sluiten met de VS. Er zit ook een emotionele kant aan de zaak: voor de voormalige Warschaupactlanden is dit wéér een grens die eindelijk kan worden opgeheven.

De Tsjechische minister Ivan Langer zei gisteren dat zijn land zelf afspraken met de VS heeft gemaakt omdat er maar geen Europese afspraken werden gemaakt die het voor Tsjechen mogelijk maken zonder visum naar het land te reizen. „We hebben vier jaar gewacht, en er is niets gebeurd”, zei hij. „We willen nu niet alleen de plichten, maar ook de rechten.” Van het lidmaatschap van de EU, bedoelde hij.

Critici van Tsjechië zijn bang dat de Amerikanen door het akkoord tussen de twee landen toegang zouden kunnen krijgen tot Europese databanken. Daarmee zou het zonder twijfel om een zaak voor de EU gaan.

Eerder deze week sloot een woordvoerder van Europese Commissie niet uit dat er juridische stappen zullen worden gezet tegen Tsjechië. Gisteren bleek dat daarvan voorlopig geen sprake is. Nieuwe lidstaten toonden begrip voor de wens van de oude lidstaten om gemeenschappelijk op te treden richting VS. Oude lidstaten zeiden te snappen dat de nieuwe lidstaten haast hebben.

Over enkele weken overleggen de VS en de EU over de kwestie. Diplomaten proberen ondertussen een oplossing te vinden. Die zou er uit kunnen bestaan dat landen wél afzonderlijk deals mogen sluiten met de VS, maar dat eerst in EU- verband wordt besloten hoe ver die afspraken mogen gaan. Een diplomaat omschreef de uitkomst van het overleg als „een wankele vrede”.