Sla moeder het ziekenhuis in

Numan Özer: Hatice. Een Turks drama. Bulaaq. 144 blz. € 14,50

Terwijl een jonge van oorsprong Marokkaanse schrijversgeneratie een plek in de Nederlandse letteren heeft veroverd, zijn er maar enkele Turks sprekende schrijfsters met een Nederlands lezerspubliek. Over de redenen wordt in kleine kring druk gesproken. Zijn ze er niet – schrijvers van Turkse origine? Wordt er alleen in het Turks geschreven en in Turkije gepubliceerd? Is de Turkse gemeenschap in Nederland zo gesloten dat schrijven in het Nederlands voor een Nederlands publiek niet van de grond komt?

Neem Sadik Yemni (1951), die in de jaren zeventig vanuit Izmir naar Nederland kwam. Hij schrijft in het Turks en is in Turkije een beroemdheid. In Nederland verscheen een tiental titels in vertaling, maar een echt Nederlands lezerspubliek heeft hij nauwelijks. Toch zijn er initiatieven om die literatuur meer onder de aandacht te brengen, bijvoorbeeld in het Turks-Nederlandse zakentijdschrift Tulpia, dat substantieel aandacht besteedt aan romans en poëzie. Ook de columns van de jonge schrijfster Asli Tohumcu, nu in Den Haag op uitnodiging van Kosmopolis ‘writer in residence’, dragen bij aan een beter beeld. Zij portretteert op eigenzinnige, humoristische en kritische manier Turkse Hagenaars.

Des te opmerkelijker is het onlangs verschenen debuut Hatice van Numan Özer. De in de jaren zeventig naar Nederland gekomen Özer (Ankara, 1946) schreef zijn boek in het Nederlands en publiceerde het bij uitgeverij Bulaaq. Hoewel Hatice duidelijk een roman wil zijn, is het tegelijkertijd – en misschien wel meer – een historische schets met een kritische blik en een missie. Hatice is de naam van een meisje dat plots verdwenen blijkt, de dochter van Kadir Erdogan, de conservatieve voorzitter van het Platform Islamitisch Onderwijs in Nederland. Het meisje zou er, vlak voor haar gearrangeerde huwelijk in Turkije, met een Marokkaan vandoor zijn gegaan. Erdogan slaat zijn vrouw, immers verantwoordelijk voor de eer van haar dochter, het ziekenhuis in (en erger). En de Turkse gemeenschap heeft medelijden met en begrip voor zijn gewelddadige actie.

Özer laat zien uit welk Turks gehucht deze man afkomstig is, waar zijn traditionele, anti-Kemalistische overtuigingen vandaan komen en met welk een angst voor verlies van gezag hij zijn gezin blootstelt aan de in zijn ogen verfoeilijke mores in Nederlandse samenleving. Ook illustreert de auteur het in gebreke blijven van de naar binnen gekeerde, bekrompen Turkse gemeenschap, die niet in staat is hun kinderen te leren op eigen benen te staan, een eigen plek in te nemen en een zelfstandige visie te ontwikkelen. Door alle vooroordelen, angsten en de gevolgen daarvan de revue te laten passeren, laat Özer de onmacht van een hele gemeenschap zien. Een verhelderend boek.