Ruslands keuze staat al vast

Dmitri Medvedev wordt de nieuwe Russische president.

Reden: Poetin wil hem als opvolger. En voor de Russen is Poetin de enige garantie dat het goed gaat met het land.

Hij is charmant, intelligent, aardig en vrolijk. En voor dat laatste heeft hij alle reden, want twee dagen voordat in Rusland de stembureaus opengaan voor de presidentsverkiezingen is de 42-jarige Dmitri Medvedev al verzekerd van zijn overwinning. Volgens de peilingen krijgt Medvedev straks 80 procent van de stemmen.

En daar is een eenvoudige verklaring voor: Vladimir Poetin heeft Medvedev als zijn favoriete opvolger aangewezen. Sinds de dag van zijn uitverkiezing in december vorig jaar wordt Medvedev in de Russische media de prejemnik (opvolger) genoemd. Een stem op Medvedev is dan ook een stem op Poetin, die heeft gezegd zijn premier te willen worden.

Het liefst zou een meerderheid van de kiezers willen dat Poetin zélf president bleef: hij heeft hun mede dankzij de hoge olieprijs een zekere welvaart gebracht. Maar omdat een derde termijn bij wet onmogelijk is, is Medvedev voor veel Russen een aanvaardbaar alternatief: áls hun weldoener maar op de een of andere manier aan de macht blijft. Alléén in Poetin zien Russen een garantie voor de voortzetting van de huidige, vette jaren.

Vergeet niet, zegt socioloog Boris Doebin van het onafhankelijke opiniebureau Levada-Centrum, dat tweederde van de bevolking in dorpen en kleine steden woont. „Zij zijn geheel afhankelijk van de staat. Ze werken in staatsfabrieken en hebben amper mogelijkheden om hun woonplaats te verlaten. Om te overleven passen ze zich aan de bestaande politieke situatie aan, in de hoop dat ze er niet op achteruit gaan.”

Voor deze kiezers is het minder belangrijk dat Medvedev, zoals hij twee weken geleden beloofde, óók de rechtsstaat wil versterken. Of dat hij beloofd heeft de corruptie te bestrijden, die zo onderhand een veelvoud van de staatsbegroting bedraagt. Of de invloed van overheidsfunctionarissen op (semi)staatsbedrijven wil verminderen, om zo hun efficiency te vergroten.

Doebin hecht ook weinig geloof aan dit soort liberale beloften. „Die kennen we uit de Sovjet-Unie”, zegt hij. „Uiteindelijk komt het er zelden van.” En dat denken ook de meeste Russen. „Volgens onze laatste peiling gelooft slechts 3 à 4 procent dat de corruptie echt aangepakt wordt. Medvedev zal straks grote stappen aankondigen, maar vervolgens breekt er een machtsstrijd in het Kremlin uit. Niemand staat om hervormingen te springen. Noch de huidige machthebbers, noch de bevolking.”

Volgens Doebin is Medvedev om die reden net zo min een politiek hervormer als Poetin. „In zijn tweede ambtsperiode had Poetin alle mogelijkheden om een modernisering door te voeren. Er was geld in overvloed, hij domineerde de lokale en regionale machtsstructuren, de oligarchen waren uitgeschakeld. En toch heeft hij niets gedaan.”

Medvedev verschilt in niets van Poetin, zegt ook politicoloog Stanislav Belkovski. „Je kunt hoogstens zeggen dat de elite een opvolger met een liberaal gezicht nodig heeft, voor de betrekkingen met het Westen. Het zal er straks in het Kremlin eerder harder aan toe gaan dan nu, omdat de concurrentie tussen de diverse clans toeneemt en gewelddadiger wordt. En dat zal ook het westerse zakenleven benadelen.”

Belkovski ontkracht ook de regelmatig geopperde bewering dat Medvedev tot het ‘liberale’ kamp in het Kremlin zou behoren, dat voortdurend in felle competitiestrijd is met dat van de siloviki, de leiders van politie, leger en veiligheidsdiensten. „Dat van die twee kampen is een mythe”, zegt hij. „In werkelijkheid bestaan er zo’n vijftien groepen in het Kremlin, die in samenstelling en ideologie niet van elkaar verschillen. Ze zijn alleen bezig met het beheren van hun rijkdommen en lossen hun problemen zelf op. De president hebben ze daarbij niet nodig. Die is dan ook veel minder machtig dan hij lijkt.”

Behalve eerste vicepremier is Medvedev op dit moment ook bestuursvoorzitter van gasconcern Gazprom. In die hoedanigheid heeft Medvedev zich, volgens Belkovski, regelmatig als een keihard onderhandelaar laten zien. „En vergeet ook niet dat Medvedev de afgelopen jaren heel actief is geweest bij het renationaliseren van onder Jeltsin geprivatiseerd staatsbezit.”

Er valt, kortom, veel af te dingen op het vermeende liberale gehalte van de boy wonder uit Sint Petersburg. Of zijn koers echt drastisch zal verschillen van die van zijn autoritaire leermeester, is dus nog maar de vraag, temeer daar veel Russen daar niet om staan te springen. Socioloog Doebin: „Er is een Poetin-generatie ontstaan, die bestaat uit ouderen die van de staat afhankelijk zijn en succesvolle jongeren tussen de twintig en dertig die in de grote stad wonen. Die jongeren maken eenvijfde van de bevolking uit. In ruil voor hun goede leventje zijn ze bereid hun democratische vrijheden en rechten op te geven.”

Belkovski van zijn kant betwijfelt of Poetin straks wel premier wordt. „Het premierschap is een zware baan. Om acht uur ’s ochtends moet je achter je bureau zitten, want dan is er in Vladivostok al van alles gebeurd. Poetin heeft daar helemaal geen zin meer in. Hij gaat eerder het internationale zakenleven in. Of hij wordt voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité. Dat hij onder Medvedev wil dienen, zegt hij alleen maar omdat hij wil voorkomen dat er nu al om het premierschap wordt gevochten.” Ook volgens zakenkrant Vedomosti is het goed mogelijk dat Poetin Medvedev opvolgt in diens andere functie: voorzitter van Gazprom.

Als Poetin wél premier wordt, is het nog de vraag hoe soepel de samenwerking met Medvedev na het omdraaien van de rollen zal verlopen. Toen hem onlangs op zijn jaarlijkse persconferentie werd gevraagd of hij in zijn nieuwe kantoor naar Russische traditie een portret van zijn opvolger ging ophangen, antwoordde Poetin ontkennend: „Ik hoef geen portret van Medvedev in mijn kamer op te hangen om een goede werkverhouding met hem op te bouwen.”