Machtsdeling Kenia is pas het begin

Nieuwsanalyse

Regering en oppositie in Kenia gaan de macht delen. Een doorbraak, maar nu wachten het ongelijke grondbezit en de kloof tussen arm en rijk.

Een aanhanger van Raila Odinga viert feest in de west-Keniaanse stad Kisumu, bolwerk van de oppositie. Foto AFP A sympathizer of Kenya's opposition leader Raila Odinga celebrates on the streets of Kisumu after hearing news that Odinga had signed an agreement to form a coalition government with Kenyan President Mwai Kibaki and end a two-month crisis that has claimed some 1,500 lives in Nairobi on February 28, 2008. The two leaders, sitting side by side, signed the accord outside the president's office, in front of the chief mediator Kofi Annan and Tanzanian President Jakaya Kikwete, who heads the African Union. "I am pleased to be able to tell you and the citizens of Kenya that the two leaders this afternoon completed work on ... how to overcome the political crisis," Annan told reporters. AFP PHOTO/Yasuyoshi CHIBA AFP

Zelden trok een crisis in Afrika zoveel internationale aandacht en die buitenlandse druk heeft in belangrijke mate bijgedragen tot het gisteren gesloten politieke akkoord. „Zonder Kofi Annan verkeerde ons land al in een burgeroorlog”, verzuchtte menig Keniaan de afgelopen tijd.

Opiniepeilingen, westerse en Afrikaanse diplomaten en columnisten van de kranten waren het er al weken over eens: alleen een machtsdeling door de rivalen Mwai Kibaki en Raila Odinga kon een einde aan de crisis maken. Kibaki en een groep hardliners rond hem bleven echter hun poot stijf houden: alleen op hún voorwaarden mocht Odinga aan de regering deelnemen. Odinga zou als premier geen werkelijke macht mogen krijgen en Kibaki moest de bevoegdheid behouden om hem te ontslaan.

De Verenigde Staten, Groot-Brittannië en andere westerse landen begonnen te dreigen. De dwarsliggers bij het overleg zouden gestraft worden met sancties, visa-verbod en bevriezingen van bankrekeningen. Toen begin deze week Annan de besprekingen opschortte „omdat de partijen niet tot een akkoord konden komen”, zagen de hardliners de bui hangen. Het kamp van Kibaki zou de schuld gaan krijgen van de mislukte besprekingen. Twee dagen intensief overleg tussen Annan en Kibaki haalde het regeringskamp vervolgens over de streep.

De president deed de concessie Odinga als premier werkelijke invloed te geven. De president kan de premier niet ontslaan. Dat kan alleen het parlement, waar Odinga’s partij een meerderheid heeft. De posten in het kabinet worden op fiftyfiftybasis verdeeld. Een andere concessie is dat op korte termijn het parlement de grondwet wijzigt om de nieuwe regeringsstructuur mogelijk te maken. Kibaki had die wijziging een jaar willen uitstellen.

Een eerdere poging tot cohabitatie tussen Odinga en Kibaki mislukte. Odinga voerde in 2002 campagne voor de zieke Kibaki maar een afspraak om de macht te delen en de grondwet te herzien werd door Kibaki niet nagekomen. Odinga werd in 2005 uit het kabinet ontslagen, het onderlinge vertrouwen tussen beide vechtersbazen daalde tot het nulpunt. Wanneer de machtsdeling ditmaal lukt, betekent dit een drastische verandering van de uiterst autoritaire Keniaanse regeringsstructuur met dictatoriale bevoegdheden voor de president.

Odinga maakte gisteren in zijn rede na de ondertekening verzoenende opmerkingen. Voor het eerst en met nadruk sprak hij Kibaki aan als „president” en niet meer als mijnheer Kibaki. „Wij Kenianen moeten weer van elkaar gaan houden en we moeten het monster van etniciteit vermoorden”, zei Raila. Het geweld na de omstreden verkiezingen nam snel een tribaal karakter aan, waarbij aanvankelijk de Kikuyu’s van Kibaki slachtoffer werden maar later ok stammen die op de oppositie hadden gestemd.

Vervolg Kenia: pagina 4

Kibaki blijft wél gewoon president

Vervolg van pagina 1

De Westerse barometer voor Afrika stond vorig jaar extreem hoog afgesteld vanwege het optimisme over groeiende stabiliteit en democratisering op het continent. De grootste tegenslag bezorgden de evident vervalste verkiezingen in Nigeria, waarbij Umaru Yar’Adua tot president werd uitgeroepen. Het Westen protesteerde maar ondernam geen actie tegen oliegigant Nigeria. Kibaki moet vermoed hebben dat zijn gefrutsel met de uitslag evenmin tot grote protesten en boycots zou leiden.

Of de uitzonderlijke druk op Kibaki de democratie in Kenia heeft gered is nog onzeker. Door de grote coalitie bestaat er nauwelijks meer oppositie in het parlement. Die rol is nu weggelegd voor de media en niet-gouvernementele actiegroepen. Sinds de verkiezingen luistert de politieke klasse echter nauwelijks naar hun stemmen. Journalisten en gematigde politici ontvingen dreigbrieven.

Sinds de begin jaren negentig ingezette democratisering op het continent werd nooit eerder een machtsdeling uitgeprobeerd als oplossing voor een crisis veroorzaakt door twijfelachtige verkiezingen. Het compromis geeft mogelijk het slechte voorbeeld, want ondanks zijn concessies blijft Kibaki wél gewoon president. Volgens alle onafhankelijke waarnemers verliepen de presidentsverkiezingen niet eerlijk. Het is onduidelijk in hoeverre Kibaki persoonlijk de hand had in het stelen van de uitslag, maar net als in Nigeria is het beeld ontstaan dat frauderen een manier is waarmee je president kunt worden.

Het geweld van de afgelopen weken werd voor de Kenianen zo angstaanjagend omdat de politieke hoofdrolspelers de controle kwijtraakten. De voedselprijzen verdubbelen, criminelen hebben de vrije hand. Uit het hele land komen berichten over bewapening van milities. Het geweld vond plaats met pijlen, messen en machetes, mede daarom zijn er ‘maar’ 1.500 doden gevallen. Geruchten over aankoop van geweren in buurlanden deed de Kenianen vrezen dat de volgende geweldsronde zwaarder zou uitvallen.

Een akkoord van de politieke elite betekent niet automatisch dat de gemoederen zullen bedaren. De jeugd die zich buitengesloten voelt door een verouderde politieke klasse, het ongelijke grondbezit en de gigantische kloof tussen arm en rijk zijn minder makkelijk op te lossen dan een ruzie tussen rijke politici. De eerste zinnen van het akkoord luiden: „De crisis veroorzaakt door de presidentsverkiezingen heeft dieperliggende en lang bestaande geschillen aan de oppervlakte gebracht. Als deze niet worden opgelost kunnen ze het bestaan van Kenia als een eenheidsnatie in gevaar brengen.” Daarom gingen vanochtend om tien uur de besprekingen onder regie van Annan voort.