Het hele jaar kermis op de Hasseltrotonde

Waar winden stedelingen zich over op? In Tilburg staat op een rotonde een huis dat langzaam met het verkeer mee gaat draaien.

Er staat een huis op de rotonde. Een vrijstaand rijtjeshuis, type jaren zestig vorige eeuw. „Een huis dat vrijheid uitstraalt”, zegt beeldend kunstenaar John Körmeling. Een doorzonwoning met veel glas en smalle kozijnen. „Zoals veelvuldig werd gebouwd in een tijd dat alles mogelijk leek, toen mensen leefden in de verwachting dat in het jaar 2000 ook huizen op de maan zouden worden gebouwd.”

Het huis staat op vier wielen. Die zullen over enkele weken gaan rijden, aangedreven door een motor, over rails op de Hasselt-rotonde, een verkeersknooppunt in het noorden van de stad dat twee Tilburgse rondwegen verbindt. De aanleg van de rotonde doorbrak ooit de lintbebouwing van de Hasseltstraat, die sindsdien in het niets eindigt. „Dit huis herstelt als het ware de lintbebouwing”, zegt John Körmeling, behalve kunstenaar ook bouwkundig ingenieur, en onder meer bekend als bedenker van een reuzenrad voor auto’s, een stripverhaal zonder plaatjes en een oprolbare parkeerplaats.

De gemeente Tilburg heeft er enkele jaren over gedaan om met het voorstel in te stemmen. John Körmeling heeft vaak in zaaltjes moeten uitleggen wat de bedoeling was. De meest gehoorde bezwaren, vertelt hij, waren dat het geld beter kon worden besteed om wachtlijsten in ziekenhuizen tegen te gaan, of voor geluidswallen die de omliggende straten tegen het lawaai van de rotonde kunnen beschermen. „Men wil tegenwoordig alles ontoegankelijk maken. Je afsluiten voor de buitenwereld. Achter geluidswallen. In ontoegankelijke auto’s. In wijkjes met ophaalbruggen.” Zoals dat gebouw daar langs de rotonde, wijst hij. „Dikke muren. Kleine ramen. Een zwaarmoedig stijl voor mensen die overal bang voor zijn.”

En nog steeds zijn er bezwaren. Van het raadslid Hans Smolders, ex-chauffeur van Pim Fortuyn, die het weggegooid geld vindt. „Dit is weer zo’n kunstproject waarmee de PvdA-bestuurders zich in de picture willen spelen. Ze geven bijna vier ton uit aan dit project terwijl tegelijkertijd de basisvoorzieningen in de stad niet op orde zijn. Er zitten gaten in de weg. Er is stille armoede. Winkelcentra moeten worden opgeknapt.”

PvdA-wethouder Hugo Backx is „heel blij” met het draaiende huis. „We hebben nog nooit zo veel reacties gehad. Tilburg is een stad zonder veel traditie, maar wel vernieuwingsgezind. Dat we hier ja tegen hebben gezegd, bewijst dat we iets geks durven doen.” Ook bewoners van de Hasseltstraat hopen dat het huis een bijdrage levert aan de revitalisering van hun straat. Een begin zal daartoe worden gemaakt tijdens de feestelijke opening van het kunstwerk.

John Körmeling draagt een jack met een sticker Happy Street, de naam van het Nederlandse paviljoen dat hij gaat maken voor de Wereldtentoonstelling van 2010 in Shanghai. Körmeling legt uit wat hij met zijn draaiend huis hier in Tilburg beoogt. „Mensen op andere gedachten brengen.” Automobilisten zullen het huis op steeds een andere plaats terugzien. „Daar krijg je goeie zin van.” Ze passeren een huis van een type dat ze zojuist hebben verlaten en zien dat nu in een andere context. Körmeling: „Dit is de grootste kermisstad van Nederland. Waarom moet het één keer per jaar kermis zijn en de rest van het jaar totaal niet?” Hij wijst naar de Hasseltstraat en vertelt hoe aardig het zou zijn als je enkele huizen, „al is het maar twee keer per jaar”, naar voren zou laten springen. „Bijvoorbeeld.”

De draaiwoning is met een krap budget neergezet. „De enige aannemer die het durfde te doen, was Moker uit het Belgische Boom.” Ter versterking van het „open” karakter is gebruik gemaakt van lichtgele bakstenen en oranjerode dakpannen. De plafonds zijn hoog. De dakkapellen ruim. Er is een zwevende voortuin met kunstgras. De snelheid waarmee het huis gaat draaien, is op last van de gemeente verlaagd. Om redenen van verkeersveiligheid, zodat mensen niet al te zeer worden afgeleid. In plaats van met de snelheid van het verkeer mee te draaien, maakt het huis in twintig uur één omwenteling. „Dat is een concessie”, zegt Körmeling. Er mag ook niet in worden gewoond. Maar dat zou best kunnen, zegt de kunstenaar. Zoals wel vaker langs brede snelwegen met ventwegen kan worden gewoond. Ondanks het verkeerslawaai. „Waarom niet? Geluid is de doorbreking van de stilte. Waarom willen we ons afsluiten voor geluid? Dat doen we met beelden toch ook niet?”

Een naburig hotel, De Postelse Hoeve, verwijst in reclame al naar het huis op de rotonde. John Körmeling: „Ik kan me voorstellen dat het hotel er een bruidssuite van wil maken. Er zal ongetwijfeld een lange wachtlijst voor zijn. Wat is mooier dan de mooiste nacht van je leven doorbrengen in een draaiend huis in Tilburg?”