De beste televisie van januari en februari

De fruitschaal met de beste appels en peren van de laatste twee maanden bevat dit keer uitsluitend appels, wat de vergelijking wel zo makkelijk maakt. De stoofpeertjes van amusement en drama wogen immers niet op tegen de bellefleuren en goudrenetten van de verbeelde werkelijkheid. Een top 5 van louter documentaires, reisreportages en een realityshow, misschien is dat wel waar de Nederlandse televisie per definitie in uitblinkt.

En dan te bedenken dat een aantal programma’s in die categorieën het lijstje nipt miste. In Europa (VPRO) haalt hoge kijkcijfers en boeit al diegenen die weinig wisten van de Spaanse Burgeroorlog of het Vichy-regime. Het archiefmateriaal is oorspronkelijk en soms dramatisch, evenals de keuze van de gesprekspartners, maar het blijft net iets te vaak een Teleac-cursus twintigste eeuw voor beginners.

Wintergasten (VPRO) was ook niet slecht, maar de ontmoetingen van Joris Luyendijk met Desmond Tutu, Naomi Klein en Garri Kasparov ontbeerden overwegend de scherpte en diepgang van Zomergasten.

Origineler zijn de nieuwe interviewformats van 24 uur met... (VPRO) en Nova College Tour (NPS). Wilfried de Jong en Twan Huys zetten hun goed gekozen gasten in de onverwachte setting van respectievelijk een Big Brother-decor en een collegezaal vol participerende studenten. Maar er moet in beide gevallen meer in de formule zitten dan er tot nu toe uitkwam.

Wie mogen dan wel door naar de volgende ronde van kandidaten voor de Nipkowschijf?

5 (-) Boer zoekt vrouw (KRO). Het kijkdichtheidsrecords brekende datingprogramma voor agrariërs is niet helemaal mijn kopje thee. De truttigheid en stuurse non-communicatie vliegen je soms naar de keel. Tegelijkertijd is de onmogelijkheid om liefde in een reality format te persen nu juist wat het programma zo aantrekkelijk maakt. Het succes is een bewijs van nostalgie naar een verdwijnende nationale identiteit, maar vooral een triomf voor het ruimte voor verrassingen latende vakmanschap van redactie, montage en camerawerk – in die volgorde.

4 (-) 3opreis (Llink/KRO). Ondanks de op Nederland 3 verplichte muziekdiarree en eindeloze aankondigingen van wat er over tien minuten zal gebeuren, is dit niet gesponsorde reisprogramma een verslavend genoegen. Rond de Europese uitstapjes van Sebastiaan Labrie naar bestemmingen als Noord-Ierland en Litouwen en een gastoptreden van een BN’er op ecolocatie is het feuilleton gedrapeerd van Floortje Dessings trip over land naar Bhutan. Ze laat zich verrassen in Turkmenistan of Azerbajdzjan en schept ruimte voor spontane gebeurtenissen. Haar avonturen in Iran vormen een voorlopig hoogtepunt.

3 (-) Alles van Frans Bromet. Wat een productiviteit heeft die man achter de camera! In deze periode waren de series Kerk te koop, Gedeelde kinderen (beide in de NCRV-rubriek Dokument) en Van goede wil (HUMAN) allemaal spannend, onthullend en humaan.

2 (-) Holland Doc. Naast een themakanaal is dit de naam van de beste documentairerubriek, op Nederland 2. Januari stond in het teken van de serie Ondertussen in Nederland (HUMAN), bestaande uit drie voortreffelijke, een goede en een redelijke film over wat ons nu zoal bezighoudt. Hoogtepunt was De huizen van Hristina van Suzanne Raes, over de blik van een Bulgaarse poetsvrouw op Amsterdam. Maar ook de in februari vertoonde festivalprijswinnaars mogen er wezen, zoals gisteren het magnifieke Stranded (VPRO) over de overlevenden van een vliegramp en 72 dagen isolement in de sneeuw van de Andes, 1972.

1 (-) Van Dis in Afrika (VPRO). Met kop en schouders bovenaan staat dit betrokken, tragikomische reisverhaal over een ‘ongemakkelijke liefde’ voor Zuidelijk Afrika. Adriaan van Dis’ aristocratische en beleefde nieuwsgierigheid en mededogen blijken net zo goed te werken in een politieke roadmovie als destijds in een literair programma. Michael Palin en Geert Mak verbleken naast deze vriendelijke reus tussen aardige mensen van zeer verschillend allooi. Ook een meesterstuk van regisseur Hans Pool.