Clown met chagrijnige Toorop-kop

Waarom kijkt die clown toch zo grimmig? Vanwaar die chagrijnige Toorop-kop? Dat bleef ik me afvragen bij de komedie As You Like It van Gerardjan Rijnders. Heeft hij zo’n natuurleuke acteur in huis als Jochem ten Haaf, laat hij hem op afgemeten toon alle grappen weggooien. Het doet denken aan de tv-komiek Paul de Leeuw die in Driekoningenavond (2006) een irritante, onleuke clown moest spelen. Gewaagd tegendraads, hoor. Maar waarom?

Beide komedies van Shakespeare gaan over de verwarring van seks, liefde en travestie. Meisjes verkleed als jongens, en een pikant spel met homo- en heteroseks. As You Like It speelt in een bos, een vrije maar ook gevaarlijke ándere werkelijkheid waar alles mogelijk is. Een verbannen hertog heeft in het bos een schaduwhof opgezet, met bête glimlachende neohippies in openvallende kamerjassen die verveeld aan hun jojo trekken. Spuiten of slikken, in de keel of in de artiesteningang; alles mag in het bos. Voor Shakespeare voer voor een luchtig blijspel. Maar bij Rijnders leidt die totale seksuele vrijheid tot deprimerende ledigheid.

„Gerardjan heeft problemen met Shakespeares humor” zei ex-collega Titus Muizelaar ooit. Rijnders heeft in ieder geval een probleem met Shakespeares speelse toon. Het leven is een zinloze hel die niet hard genoeg ontluisterd kan worden, dat is al dertig jaar Rijnders’ boodschap. In de jaren tachtig en negentig was dat in de mode, nu denk je: ‘Ja, en verder?’ Bovendien, maar waar staat dat je daar niet om mag lachen?

De middag na de première van As You Like It volgde de première van Moeder Courage van Brecht. Ook hier weer een grimmig niemandsland en wat ontheemden die er doorheen zwerven. Oorlog is een ernstige zaak, dus het publiek krijgt een zware grijze deken over zich heen geworpen. Somber reed ik naar huis. Niet omdat de mens slecht is, maar omdat er doods toneel bestaat. Voor straf nablijven, zo voelt het.

En ziet, er was licht. Twee dagen later zag ik de eerste try-out van de muzikale komedie Verplichte figuren. Grote ster is Alex Klaasen in vier dubbelrollen. Het stuk gaat vanavond in première, maar op basis van de ruwe versie kan ik zeggen dat de voorstelling mij weer even met het theater heeft verzoend.

Ook Verplichte figuren gaat over liefdes in alle smaken, over de vluchtigheid van relaties die op liefde zijn gebaseerd. Door de liedjes, de grappenregen en de losse verhaallijnen à la de film Alles is liefde lijkt het net een romantische komedie, maar de voorgeschreven happy ending ontbreekt, de grappen zijn veel grover, en de geschetste problemen levenshard. Echtgenoot van veertig lijmt eenzaam meisje met loze beloftes en laat haar zwanger achter. Jongens die voor elkaar gemaakt lijken, gaan toch uit elkaar. De zachtheid van de één haalt het kwaad bij de ander naar boven. Puberjongen wil niet meedoen met het volwassen geklungel en steekt zichzelf in de buik.

Ook hier een somber wereldbeeld – iedereen blijft alleen achter – maar zoveel menselijker gebracht. En ik heb in geen tijden zo gelachen.