Van revolutionair tot multimiljonair (bis)

De woensdagavonden op Nederland 2 worden al een tijdje gedomineerd door twee min of meer biografische programma’s. Hoge bomen: Pioniers (AVRO) portretteert elke week een Nederlander die een baanbrekende rol heeft vervuld en daarom vaak onder vuur stond. Profiel (meestal KRO) kiest voor een iets bredere definitie: het kan ook over een trend of een beweging gaan, maar toch draait het in de meeste gevallen om een opmerkelijk individu.

Gisteren waren de twee geportretteerde mannen in beide rubrieken een multimiljonair en mediaondernemer, die ooit vanuit een revolutionaire visie begon te opereren. Allebei speelden ze ook een rol bij het bewerkstelligen van een partijpolitieke doorbraak in Nederland.

Verder zijn de verschillen tussen Willem van Kooten (67) en Derk Sauer (55) aanzienlijk. Van Kooten was de eerste beroemde diskjockey van Nederland. Hoge bomen: Pioniers schetste aan de hand van archiefmateriaal en gesprekken met mensen uit zijn omgeving hoe de gesjeesde student Nederlands een nieuw soort radio introduceerde. Als programmaleider van de piratenzender Veronica haalde hij niet alleen de top-40 naar Nederland, maar muntte als taalvirtuoos ook begrippen als ‘gouwe ouwe’, ‘met stip’ en ‘hitpotentie’. Naar zijn pseudoniem werd het verkeersplein bij het Hilversumse Mediapark onlangs de Joost den Draaijerrotonde genoemd.

Hoe verfrissend die vernieuwing was, herinner ik me uit eigen waarneming. Ik werd op m’n veertiende zelfs lid van zijn fanclub. Voor die tijd vormde het uurtje Tijd voor teenagers op zaterdagmiddag bij de VARA het totale contingent popmuziek op de Nederlandse radio. Van Kooten was in meerdere opzichten zijn tijd ver vooruit. Hij ging ook de muziek die hij draaide uitgeven en produceren en hield daar tot ergernis van zijn Veronica-collega’s veel geld aan over. Na een conflict daarover vertrok hij in 1968 en werd nog rijker met Shocking Blue, Golden Earring en Stars on 45.

In 1981 zette hij een onafhankelijke commerciële radiozender op, Cable One, die door de politiek de nek werd omgedraaid. Het leidde tot een faillissement. Vanaf dat moment werd Van Kooten, inmiddels in zijn eigen woorden ‘koopman’ van beroep en succesvol handelaar in onroerend goed en golfbanen, rabiaat tegenstander van de gevestigde politieke orde: zelfs de VVD was veel te links. Bij de oprichting van Leefbaar Nederland fourneerde hij een aanzienlijk bedrag, op voorwaarde dat Pim Fortuyn een belangrijke rol zou krijgen. „Een showman herkent een showman”, zei een jeugdvriend daarover in Hoge bomen.

De voormalige maoïst Derk Sauer is nu SP-lid en draagt naar verluidt stevig bij aan de partijkas. In Rusland, waar hij sinds 1989 woont, betaalt Sauer maar dertien procent belasting. Toen hij zijn Russische uitgeverij van kranten en tijdschriften aan het Finse Sanoma verkocht, hield hij daar tientallen miljoenen aan over. Op de voor de hand liggende vraag in Profiel hoe hij die weelde verenigt met zijn politieke visie, antwoordde Sauer: „Socialisten zijn niet tegen rijkdom maar tegen armoede.”

Samensteller Hans Hermans had vooral oog voor de eigenaardigheden van de Russische samenleving en de noodzaak om juist daar moedig en onafhankelijk te blijven. De talrijke en opvallende recente Nederlandse activiteiten van Sauer (uitgeverij Nieuw Amsterdam, zender Het Gesprek en het voorzitterschap van het Amsterdamse documentairefestival) bleven geheel onbesproken.

Sauer en Van Kooten zijn in zekere zin trouw gebleven aan hun uitgangspunten. De laatste is nog steeds een patriot uit een familie van dominees, die het moeilijk heeft met de globalisering, en geld verdienen leuk vindt; de ander is een wereldverbeteraar met een internationale blik en een ongemakkelijk gevoel over het land van herkomst, waar alles grauw, grijs en vlak is. Maar ook Sauer geniet van geld verdienen, zeker als je er een jongensdroom mee kunt waarmaken: met hard werken krantjes maken. Beiden zijn romantische non-conformisten gebleven. Dat loont. Soms.