Het beste buitenlandse boek Kester Freriks

Cover van Anna, Hanna en Johanna van M. Frederiksson

Na de doorbraak van haar poëtische, in associatieve stijl geschreven roman Anna, Hanna en Johanna (1994) ontving de Zweedse schrijfster Marianne Fredriksson „meer brieven dan ze ooit zou kunnen lezen”. Zo’n opmerking tekent haar als schrijfster. Ze wilde de honderdduizenden lezeressen over de wereld die zichzelf herkenden in dit boek der generaties persoonlijk antwoorden.

Marianne Fredriksson (1907-2007) noemde zichzelf geen schrijfster „uitsluitend voor vrouwen”. Haar literaire belangstelling gaat uit naar de beschrijving van generaties: hoe de lotgevallen van een grootmoeder doorleven in haar kind en kleinkind. Dat zijn de drie Anna’s uit de titel. De roman toont ook een noodlot aan, want de moeders blijven altijd voortleven in de dochters en dat betekent dat er misschien nooit iets zal veranderen.

In de roman bezoekt de jongste, Anna, haar demente moeder Johanna. Anna beseft dat ze niets van haar moeder weet. Het leven van grootmoeder Hanna is eveneens een gesloten boek voor haar. Doordat het geheugen van haar moeder is uitgewist, kan ze haar niets meer vragen. Dus vat Anna de moed op om het leven van de beide vrouwen te reconstrueren aan de hand van authentieke documenten, zoals kerkregisters.

Het is door die combinatie van fictie en werkelijkheid, van geheugenverlies en reconstructie, dat Anna, Hanna en Johanna zo’n fascinerend boek is. Bovendien past het prachtig in de traditie van de Scandinavische literatuur, waarin de trilogie zo’n vooraanstaande plaats inneemt. Fredrikssons roman is feitelijk een samengebalde trilogie, en daardoor een grootse familiegeschiedenis. De dementie van moeder Johanna is voor Anna de reden van haar zoektocht. Fredriksson beschrijft de vrouw als „een moeder die tegelijk geen moeder is”. Dat is een herkenbaar beeld van dementie.

In een van de aangrijpendste scènes uit de roman ontdekt Anna dat haar moeder, hoewel zeer vrijgevochten, zich liet slaan door haar man. Als de dochter zich bij haar moeder Hanna beklaagt, antwoordt deze met het berustende: „Ach kind, dat hoort bij het leven. Ik ben ook geslagen.”

Generaties: ze bestaan nauwelijks nog als beeld van een hechte familie. Het bewonderenswaardige van de roman is de subtiele ambivalentie waarmee de auteur hierover schrijft: generaties bieden pijn en tegelijk beschutting.

Rectificatie / Gerectificeerd

Correcties en aanvullingen

Marianne Fredriksson

In de recensie over Anna, Hanna en Johanna (28 februari, pagina 22) staat abusievelijk 1907 als het geboortejaar van Marianne Fredriksson . Zij werd geboren in 1927, op 8 maart. Zij overleed vorig jaar op 11 februari.