Eigenzinnige rechters in Nigeria sparen de president

President Yar’Adua van Nigeria mag van de rechter aanblijven ondanks fraude. Een waarnemer: ‘Spijtig, maar het is winst dat de zaak voor de rechter kwam’.

Het was een unicum geweest in Afrika: een regeringsleider die door de rechtbank uit zijn functie wordt gezet wegens stembusfraude. Een potentiële mijlpaal voor democratie en rechtsstaat in Afrika, waar verkiezingsdiefstal en corruptie nog altijd manieren zijn om aan de macht te komen – kijk naar Kenia.

Het liep anders. President Umaru Yar’Adua van Nigeria mag blijven zitten, oordeelde een verkiezingstribunaal eergisteren. In een uitspraak waar heel Nigeria in spanning naar had uitgekeken, verwierp de rechter de eis van twee rivalen van Yar’Adua, de verkiezingen van vorig jaar april over te doen. De positie van Yar’Adua als leider van Afrika’s grootste olieproducerende land lijkt daarmee zeker: de door de klagers aangekondigde gang naar het Hooggerechtshof geldt als weinig kansrijk aangezien het verkiezingstribunaal vrijwel al hun argumenten van tafel heeft geveegd.

De uitspraak bevestigt voor veel Nigerianen de onuitroeibaarheid van de corruptie in hun land, die zelfs naar Afrikaanse maatstaven groot is. De rechter oordeelde weliswaar dat Yar’Adua – een voormalige gouverneur die gelanceerd werd door de vorige president Obasanjo – inderdaad aan de macht kwam na onregelmatig verlopen verkiezingen. Maar de klagers hebben niet aangetoond dat de manipulatie ‘doorslaggevend’ was voor de stembusuitslag, aldus de rechtbank. En dat terwijl iedere ook maar enigszins serieuze waarnemer de verkiezingen bestempeld heeft als volslagen doorgestoken kaart. De rechterlijke macht, die geacht wordt onafhankelijk te opereren, legitimeert fraude, zo is de perceptie. De uitspraak „luidt de doodsklok over de strompelende democratie van de natie”, aldus de Nigerian Tribune.

De werkelijkheid is genuanceerder, zegt Adewale Aderemi, politicoloog aan de universiteit van Lagos. „Begrijp me niet verkeerd”, zegt Aderemi, die waarnemer was bij de verkiezingen, „de verkiezingen zijn vervalst en de beslissing van de rechter is betreurenswaardig.” Maar, zo voegt hij er aan toe, de uitspraak laat onverlet dat de rechterlijke macht in Nigeria de afgelopen maanden opvallend eigenzinnig te werk is gegaan.

De rechters hebben sinds het aantreden van Yar’Adua zeven gouverneurs uit hun functie ontheven wegens fraude en corruptie. De gouverneurs in Nigeria zijn machtig, velen ondersteunden de kandidatuur van Yar’Adua. Afgelopen weekend werd zelfs David Mark veroordeeld, de voorzitter van de Senaat. Mark gold als vervanger van Yar’Adua mocht de president veroordeeld worden.

Door het onafhankelijke optreden van de rechters ging Nigeria serieus rekening houden met wat voorheen ondenkbaar was: een rechter die de president terugfluit. ‘Super Tuesday’, doopte de serieuze Nigeriaanse krant The Guardian de dag waarop de uitspraak inzake Yar’Adua viel. Televisiezenders mochten voor het eerst in de geschiedenis rechtstreeks verslag doen vanuit een rechtszaal.

Dat de rechtlijnigheid van de rechterlijke macht halt hield bij de president, komt volgens Aderemi mogelijk doordat het verkiezingstribunaal rekening hield met het dreigende machtsvacuüm. Plaatsvervanger Mark was al terechtgewezen; als ook Yar’Adua zelf was veroordeeld, zou chaos kunnen uitbreken in het meest inwonerrijke land van Afrika.

„Ik vermoed dat de rechters pragmatisch hebben gehandeld, ze hadden de politieke situatie in hun achterhoofd”, zegt Aderemi. „Dat kun je verkeerd noemen, maar stabiliteit is ook wat waard. Vergeet niet dat de democratie in Nigeria in de kinderschoenen staat, tot 1999 was Nigeria een militaire dictatuur. Je kunt niet alles in één keer hebben.”

In dit verband verwijst Aderemi naar een land dat de voorbije weken regelmatig in één adem is genoemd met Nigeria: Kenia. Aderemi sluit zich aan bij de commentatoren die het als een pluspunt beschouwen dat in Nigeria de oplossing voor frauduleus verlopen verkiezingen is gezocht in de rechtbank – ook al is de uitkomst niet erg bevredigend. „In Kenia wordt de uitslag uitgevochten op straat”, zegt Aderemi, „vergeleken daarbij zijn wij een stap vooruit.”

Aderemi realiseert zich dat deze ‘voorsprong’ betrekkelijk is. Net als in Kenia is in het olierijke Nigeria de welvaart uiterst ongelijk verdeeld. Gebruikt Yar’Adua zijn nu versterkte positie niet om hier wat aan te doen, dan kan ook in Nigeria de situatie zomaar omslaan.