Uitspraak van hof wekt twijfel

Eerst kreeg hij twaalf jaar voor doodslag, nu levenslang voor moord. Deze strafverhoging voor Julien C. in hoger beroep verbaast ook deskundigen.

Barbara Rijlaarsdam

De rechtbank veroordeelde de 23-jarige Julien C. vorig jaar tot twaalf jaar cel en tbs voor doodslag op de achtjarige Jesse uit Hoogerheide. Het gerechtshof veroordeelde hem gisteren in hoger beroep tot levenslang voor moord, waar het Openbaar Ministerie twintig jaar gevangenisstraf en tbs eiste. Een fors verschil. Hoe opmerkelijk is dat?

„Toen ik het vonnis van de rechtbank hoorde dacht ik: ‘Gut, hoe komen jullie daarbij?’” Hoogleraar strafrecht Peter Tak van de Radboud Universiteit in Nijmegen „kan niet anders dan neigen naar voorbedachte rade en dus moord”. Dat het gerechtshof Julien C. gisteren voor moord veroordeelde in plaats van doodslag, vindt hij niet vreemd. De levenslange gevangenisstraf wel. „Zo schrijf je iemand af. De samenleving vraagt er om. Maar het is niet de meest humane manier om met iemand om te gaan. Zeker niet als die persoon niet psychiatrisch is onderzocht.”

De veroordeling van Julien C. betekent de veertigste levenslange gevangenisstraf die is opgelegd sinds 1945. Vier van deze veroordeelden zijn inmiddels overleden, 36 zitten nog vast. Samen met Franky P. – de leider van de Bende van Venlo – is Julien C. de jongste veroordeelde die levenslang heeft gekregen.

C. weigert mee te werken aan psychiatrisch onderzoek. Daardoor kan „niet met zekerheid worden gesteld dat verdachte tijdens het delict leed aan een geestelijke stoornis of een gebrekkige ontwikkeling van de geestesvermogens”.

Tak pleit ervoor om in dit soort gevallen – waarbij geen tbs kan worden opgelegd – vier of vijf jaar later na te gaan of de gevangene inmiddels wél bereid is om aan psychiatrisch onderzoek mee te werken. „Zo geef je iemand de kans alsnog een psychiatrische behandeling te ondergaan en terug te keren in de samenleving.” In Engeland en Duitsland gebeurt dat al, zegt Tak. Zo wordt in Duitsland na vijftien jaar bekeken of de gevangene in aanmerking komt voor vervroegde vrijlating.

Nico Kwakman, docent strafrecht aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt dat uitspraken zoals deze van het gerechtshof beter moeten worden toegelicht. „Het wekt in de samenleving natuurlijk verbazing dat de ene rechter twaalf jaar gevangenisstraf oplegt en de andere rechter levenslang. ”

Kwakman doelt hiermee op onder meer het Project Motiveringsverbetering in Strafvonnissen (Promis), dat in 2004 begon als experiment. De rechter licht dan zijn vonnis uitgebreid toe in begrijpelijke termen. Ook de uitspraak in de zaak werd in eerste aanleg in het kader van Promis nader toegelicht. Het doel van Promis is dat de verdachte, de raadsman en vooral de maatschappij meer inzicht krijgen in het denkproces van de rechter. Maar dat is niet het enige. De laatste tijd hoor je ook steeds meer pleidooien voor afschaffing van de levenslange gevangenisstraf, aldus Kwakman. „Het ligt allemaal heel gevoelig. Des te belangrijker dus om goed te laten zien waarom deze straf is opgelegd.”