Spaans leren oké, maar de flamenco?

Spanje heeft miljoenen immigranten opgenomen, maar tot dusver was er vrijwel geen debat over integratie.

Met verkiezingen op komst roept de oppositie: integreren!

Miguel Arias Cañete vindt dat immigranten moeten vertrekken als ze niet integreren. De minister van Landbouw en Visserij in het vorige conservatieve kabinet vindt dat er een soort gidsje moet komen met wat in Spanje goede manieren zijn. Neem de obers van tegenwoordig, zo klaagde de bebaarde parlementariër tijdens een persontbijt, die zijn niet meer wat ze geweest zijn met al die buitenlanders. Vroeger wisten ze tenminste nog alle bestellingen te onthouden.

De weg naar de ziekenhuizen weten de buitenlanders wel te vinden. „De immigranten hebben onze fantastische nationale gezondheidszorg ontdekt. Iemand die in Ecuador een mammografie wil laten maken betaalt negen maanden salaris. Hier is het bij de eerste hulp goedkoper en in een kwartiertje gepiept.” Geen wonder dat de wachtlijsten in de ziekenhuizen groeien.

Conservatief lijsttrekker Mariano Rajoy ventte de afgelopen dagen het immigrantenplan van zijn partij voor de verkiezingen van zondag 9 maart verder uit. Immigranten moeten een ‘integratiecontract’ tekenen. De wet eerbiedigen, de taal leren, gebruiken respecteren. In de praktijk betekent dat geen vrouwenbesnijdenis en veelwijverij, aldus Rajoy. En als het aan hem ligt, ook geen hoofddoekjes in de klassen. Geen werk, het land uit. Bij het plegen van delicten, idem. Geen stemrecht bij de gemeenteraadsverkiezingen. Het integratiecontract moet wat Rajoy betreft op Europees niveau worden ingevoerd.

De immigratie speelde tot dusver nauwelijks een rol in het debat, omdat Spanje immigranten hard nodig had om zijn economie draaiende te houden. Daartoe nam Spanje de afgelopen zeven jaar zeker vijf miljoen immigranten op. Maar nu diezelfde economie voor het eerst sinds jaren in een lagere versnelling geraakt, acht de Partido Popular de tijd rijp de immigrantenkaart te spelen.

„We zaten er op te wachten”, zegt Kamal Rahmouni, voorzitter van de vereniging van Marokkaanse immigrantenarbeiders Atime. „De Partido Popular heeft het programma uit 2004 van Sarkozy overgenomen. En die had het weer van Le Pen”, aldus Rahmouni. Een discussie over de immigratie in Spanje acht Rahmouni hard nodig. Maar niet op deze manier. „De wet respecteren? Logisch. De taal leren? Doen we al jaren. Maar Spaanse gebruiken accepteren? Wat bedoelen ze daarmee? Stierenvechten, flamenco, de siësta? Dit zijn geen voorstellen voor een serieus debat, maar loze kreten.”

Vrijwel alle partijen, de regerende socialisten in het bijzonder, hebben de Partido Popular inmiddels beschuldigd van het aanwakkeren van vreemdelingenhaat. Premier José Luis Rodriguez Zapatero bood publiekelijk zijn excuses aan voor de uitlatingen van ex-minister Arias Cañete. De premier wees op de driekwart miljoen illegale immigranten die de regering-Aznar vier jaar geleden achter liet en die door het huidige kabinet werden gelegaliseerd. Vervolgens sloot zijn regering overeenkomsten af met regeringen in Afrika voor de repatriëring van illegale bootimmigranten. De Partido Popular schuift steeds verder op naar extreemrechts populisme, zo luidt zijn waarschuwing.

„Dit is een boodschap voor intern gebruik, voor het meest conservatieve deel van de partij dat vindt dat de immigranten vuilnis zijn”, meent Miguel Fonda Stefanescu, de voorzitter van de Federatie van Roemeense immigranten. Het integratiecontract, samen met een soort puntenstelsel voor goed gedrag, is volgens hem een lege huls: migranten moeten al, net als ieder ander, de Spaanse wetten gehoorzamen. Het gaat volgens Stefanescu dan ook om een doelbewuste poging in te spelen op de onderbuikgevoelens van een deel van het electoraat. „De Partido Popular doet het slecht in de peilingen. En dus grijpt ze naar het middel van de angst als politiek instrument.”

Met succes, zo lijkt het. De eerste peilingen wijzen er op dat de Partido Popular iets inloopt op de socialistische PSOE van Zapatero. Het gaat om procentpuntjes, maar in de kleine marges van de voorsprong van de socialisten telt zo iets al snel.

De conservatieven mikken op de potentiële onvrede in de arbeidersbuurten van de grote steden, waar de instroom van immigranten het grootst is. Daarbij werden de ontwikkelingen in de rest van Europa nauwgezet in het oog gehouden. De inspiratie voor het integratiecontract is volgens Rajoy opgedaan in een aantal landen, ook Nederland. Recent had hij hierover een onderhoud met premier Jan Peter Balkenende toen deze voor een congres van de Europese Volkspartij in Madrid was.

Kortom, in aanloop naar de verkiezingen op 9 maart neemt de conservatieve oppositie duidelijk het voortouw in het debat. De ondertoon is daarbij vooral populistisch.