Pas thuis als het al donker is

Volgens het CBS werkt bijna 40 procent van de Nederlanders over.

Pas als er iets over in het contract staat heeft protesteren zin.

Om vijf uur ’s middags je jas pakken en collega’s die vragen: „Goh, neem je alweer een middag vrij?” Overwerk komt in Nederland steeds vaker voor en is in een groeiend aantal bedrijven een normale gang van zaken. Naar aanleiding van de Work your proper hours-day, vorige week vrijdag in Groot-Brittannië gehouden, organiseert vakbond FNV Bondgenoten de komende maand een meldmaand voor overwerk. Werknemers kunnen overwerk melden, waardoor FNV Bondgenoten meer inzicht krijgt over hoe vaak en hoe veel Nederlanders overwerken.

De cijfers laten een lichte stijging zien van het aantal werknemers dat regelmatig overwerkt. Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek nam van 2000 tot en met 2006 het percentage werknemers dat overwerkt toe van 33 naar 39 procent. Volgens onderzoeken van onder meer uitzendconcern Randstad en vakbond FNV Bondgenoten liggen die percentages nog veel hoger.

Zolang werknemers daar iets voor terugkrijgen, is overwerk geen probleem. Meestal is in collectieve arbeidsovereenkomsten vastgelegd dat werknemers extra krijgen uitbetaald, of hun overuren kunnen inruilen voor extra vrije tijd. Maar het gebeurt ook dat werknemers contracten tekenen waarin staat dat hij wordt geacht over te werken, zonder dat daar compensatie tegenover staat. Dan hebben werknemers geen poot om op te staan, zegt Diana Simons, arbeidsrechtjuriste in Amsterdam. „Als werknemer mag je overwerk in principe niet weigeren.”

In de wet is niets vastgelegd over overwerk, alleen over het maximaal aantal uren dat werknemers mogen draaien. In vier weken tijd mag een werknemer gemiddeld maximaal 55 uur per week werken, en nooit meer dan 60 uur per week. Simons: „Die uren bijhouden, is al te veel administratief gedoe voor werknemers.” Daardoor krijgt zij weinig zaken waarin werknemers naar de rechter stappen, omdat ze te veel uren hebben gemaakt.

Volgens Evert Verhulp, hoogleraar arbeidsrecht aan de Universiteit van Amsterdam, stappen werknemers pas als er ook iets anders aan de hand is, naar de rechter. Te veel werken is volgens hem nooit de hoofdreden: „Pas als werkgever en werknemer ruzie hebben over bijvoorbeeld de ontslagvergoeding, eist de werknemer vaak ook een vergoeding voor de uren die hij te veel heeft gewerkt.” Ook schat Verhulp de rechten van werknemers positiever. „In een contract is altijd het aantal uren opgenomen waarvoor je in dienst bent. Werk je structureel vijf uur meer dan afgesproken, dan kan je best aan de bel trekken.”

Dat doen werknemers vaak niet, omdat zij accepteren dat bij hun werk een grote werkdruk hoort. Beroepsgroepen waar overwerk veel voorkomt: de financiële en zakelijke dienstverlening, advocatuur en consultancy. Patricia van Echtelt promoveerde op onderzoek naar overwerk: „In de trein doorwerken en thuis nog even inloggen op het bedrijfsnetwerk, dat gaat bij die kennisintensieve banen gemakkelijk. Bovendien ligt de verantwoordelijkheid helemaal bij de werknemer, die wil het werk echt goed doen.” Vinden werknemers die lange dagen maken hun baan ook leuker? Nee, stelt Van Echtelt: „Plezier in het werk is voor deze mensen echt niet de reden lange werkdagen te maken.”

Zelf overwerk melden bij het meldpunt? Kijk op nrcnext.nl/links