In Iran zeggen ze ‘ja’ tegen het mes

Participerende journalistiek heeft soms iets koddigs. „Vindt u het raar wat ik aanheb?”, vroeg Netwerk-verslaggeefster Margje Fikse (EO) gisteren aan bezoekers van een zwembad in Leusden. De journaliste droeg een boerkini, een soort lycra skipak met aangehechte niqaab, die gelovige moslima’s in staat stelt om in het openbaar te zwemmen. Er was veel over te doen, ook later op de avond in Pauw & Witteman.

Ook in 3opreis (Llink/KRO) deed Floortje Dessing tegen haar principes een hoofddoek om, aangezien ze anders niet door Iran zou kunnen reizen. De globetrotter vond dat niet erg prettig, maar ze was wel aangenaam verrast door de vriendelijkheid en openheid van het land, dat ze „een openbaring” noemde.

‘Het rijk van het kwaad’ houdt niet op ons voor verrassingen te plaatsen, zo bleek ook maandag uit een documentaire op BBC 2, de verkorte versie van het onlangs nog op het festival van Berlijn bekroonde Be Like Others. De in Iran geboren Amerikaanse filmmaakster Tanaz Eshaghian volgt daarin over een langere periode enkele Iraniërs die een geslachtsveranderingsoperatie willen ondergaan. Het islamitische recht wordt in Iran namelijk zo geïnterpreteerd dat op homoseksuele handelingen de doodstraf staat, maar dat transseksualiteit wel is toegestaan. Er is op Thailand na zelfs geen land ter wereld waar het zo vaak gebeurt.

Een islamgeleerde legt het uit in Transsexual in Iran, zoals de BBC de bewerking van Eshaghians film noemt. De Koran verbiedt expliciet sommige handelingen, maar niet door de sharia verboden tegennatuurlijke ingrepen verrichten mensen nu eenmaal dagelijks. Denk maar eens aan het veranderen van tarwe in brood.

Niet elke potentiële transseksueel is een homoseksueel, maar er is een aanzienlijke overlap. Eshaghian begint haar film met de intake van een vrouw, die zich wil laten opereren, omdat ze er intens naar verlangt te worden bevredigd door een vrouw. Ook een jongeman met make-up en hoofddoek zit verliefd op de bank naast zijn vriendje, een kapper. Hij laat zich opereren en verkrijgt zelfs een nieuw geboortebewijs. Iran laat zich er op voorstaan dat het een van de weinige landen is waar dat mogelijk is. Na een psychiatrisch onderzoek kan goedkeuring worden verkregen. De ingreep kost ongeveer 4500 euro, waarvan de staat de helft betaalt.

Ook de technologie op dit terrein maakt een hoogwaardige indruk. Een arts vertelt trots dat hij vagina’s fabriceert uit darmweefsel, dat wat soepeler is dan huid. Wel zijn er problemen met de moraalpolitie. Het is namelijk verboden je in kleding voor het andere geslacht te hullen, dus moeten transseksuelen in afwachting van de operatie een speciale vergunning op zak hebben. Die wordt vrij gemakkelijk verstrekt.

Bijna alle kandidaten zeggen dat ze zich nooit zouden laten opereren in een land waar homoseksualiteit wel is toegestaan. Ook is hun toekomst verre van rooskleurig. Ze worden meestal verstoten door hun familie en houden zich vaak in leven door prostitutie. Dat mag, als je een tijdelijk huwelijk sluit, voor een uurtje. Ook komt er veel suïcide voor, naar verluidt uit wanhoop over de onmogelijkheid van een orgasme.

De tragiek is dus dat er ja wordt gezegd tegen het mes op grond van sociale druk. Dat is, mutatis mutandis, ook de boodschap van het nieuwe BNN-programma Say No to the Knife. Daarin praat Sophie Hilbrand vier weken lang in op een vrouw die cosmetische chirurgie overweegt van beperktere reikwijdte. In de eerste aflevering wil Paola, een beroepsmilitair, haar buik laten corrigeren. Een psychotherapeut en een stylist proberen duidelijk te maken dat er niets mis is met haar buik, maar dat ze om andere redenen zichzelf niet accepteert. Aan het slot van de uitzending moet Paola een van twee deuren openen, een met Yes erop en een met No . Ze ziet af van de operatie en de zielmasseurs springen een gat in de lucht.

Het is een nuttig programma, al is het maar om aan te tonen dat veel mensen zich maar wat laten aanpraten over hun verpakking: door modebladen of andere vormen van pressie. De boerkini én de weerzin ertegen zijn net zoiets.