Energie uitstralen bij de kassa van de Lidl

Hoe verander je de samenstelling van een wijk? Amsterdam-West huisvest topsporters. Misschien inspireren zij hun buren, hoopt de corporatie.

Pieter-Jan Postma Foto Roger Cremers Nederland, Amsterdam, 21-02-2008 Pieter Jan Postma, zeiler. PHOTO AND COPYRIGHT ROGER CREMERS Cremers, Roger

Buurtbewoner Simon Blom (48) had ze al opgemerkt. De kleine, snelle autootjes waarmee olympische sporters door Amsterdam Slotervaart rijden, met het logo van de sponsor erop. Blom herkent de sporters ook in de Albert Heijn en de Lidl. Ze zijn jong en fit. De buurt verandert erdoor, vindt hij. „Eerst woonden hier vooral ouderen en Turken. Het is goed dat er nu ook jonge mensen bij komen.”

In Amsterdam-West, door minister Vogelaar (Wijken, PvdA) vorig jaar aangewezen als probleemwijk, wonen bovengemiddeld veel werklozen, allochtonen en laagopgeleiden. Mohammed B., die Theo van Gogh vermoordde, groeide er op. In oktober werden auto’s vernield en in brand gestoken, nadat een 22-jarige Marokkaan door een agent was neergeschoten.

Maar in de wijk wonen óók bovengemiddeld veel topsporters. Ruim zeventig nu, verspreid over flats die gesloopt worden. Ze trainen bijna allemaal voor de Olympische Spelen deze zomer. Ze betalen weinig huur, en horen het minstens drie maanden van tevoren als hun flat wordt gesloopt.

Het verzoek om sporters te huisvesten kwam ongeveer een jaar geleden van Stichting Topsport Amsterdam. De sporters willen graag in Amsterdam wonen omdat ze er goeie trainingsfaciliteiten hebben. En Schiphol is om de hoek. Maar veel geld hebben ze meestal niet.

Het mes snijdt aan twee kanten, zegt Jacques Thielen, directeur van Far West, een samenwerkingsverband van woningcorporaties in Amsterdam-West. De corporaties willen geen leegstand in de slooppanden. En sporters zijn serieuze mensen, die meestal geen overlast veroorzaken. Ze gaan op tijd naar bed en maken niet tot diep in de nacht lawaai.

Maar de achterliggende idee is ook, legt Thielen uit, dat de buurt er beter van wordt als er verschillende soorten mensen wonen. Ook kansrijkere mensen. „We hopen ook op mond-tot-mondreclame. Deze mensen kunnen weer aan anderen vertellen dat het hier niet zo is als veel mensen denken.”

Corporaties in het hele land experimenteren ermee. Hoe verander je de samenstelling van een buurt? Hoe doorbreek je de negatieve spiraal? Rotterdam weert mensen met lage inkomens uit zwakke wijken. En de stad verkoopt voormalige huurhuizen voor weinig geld, als de bewoners beloven ze op te knappen. Het gebeurt natuurlijk ook op de ouderwetse manier: sloop goedkope huurhuizen en bouw er duurdere koophuizen voor in de plaats. Zo kunnen mensen die betere banen krijgen, een groter huis vinden bínnen de buurt.

Maar wat heeft een kleinbehuisd Marokkaans gezin in Amsterdam-West eraan dat het naast een topsporter woont? Thielen: „Misschien in directe zin niet heel veel, maar je hoopt dat ze een voorbeeldfunctie hebben. Dat gezin woont dan naast iemand die het ver geschopt heeft door serieus een doel na te streven.”

Dan moet er natuurlijk wel interactie zijn tussen de mensen, zegt Thielen. Daarmee experimenteert Far West met een andere doelgroep: ongeveer tien studenten sociale wetenschappen van de Vrije Universiteit wonen ook tegen gereduceerd tarief in de slooppanden in Nieuw-West. Zij moeten daar iets voor terugdoen. Bijvoorbeeld huiswerklessen begeleiden in een buurthuis.

Jaco Dagevos van het Sociaal en Cultureel Planbureau verwacht dat de sporters en studenten vooral iets voor de buurt kunnen betekenen als zij ook iets doen in de buurt. „Als die sporters hun huis niet uitkomen en elke dag met de auto naar de sportschool rijden, maakt het weinig uit. Maar als ze bijvoorbeeld ook sportclinics organiseren in de buurt, worden ze zichtbaarder.” In het rapport Interventies voor integratie concludeerde Dagevos eerder dat dit soort initiatieven vooral effect heeft als er gezamenlijke interesses zijn, zoals sport of opvoeding. „Het effect van zomaar een buurtbarbecue is vaak de volgende dag al voorbij.”

Zeiler Pieter-Jan Postma (26, gekwalificeerd voor de Spelen) is één van de sporters in Amsterdam-West. Hij snapt de bedoeling van Far West. „Het is goed als wijken gemengd zijn. Sporters staan middenin het leven, je straalt uit dat je energie hebt, ook bij de kassa van de Lidl.”

Zwemster Femke Heemskerk (20, estafetteteam) herkent de andere sporters in de buurt. Aan hun sporttassen, de autootjes en omdat ze jong, groot en fit zijn. Ze denkt ook dat de andere buurtbewoners aan hen zien dat ze energie hebben, en een doel. „Ik hoop dat we een voorbeeld kunnen zijn.” Maar of buurtgenoten zich echt iets van hun aanwezigheid aantrekken, betwijfelt ze. „Veel mensen hier hebben een who cares-mentaliteit of zijn alleen bezig te overleven.” Zoals de man in de supermarkt die alleen bier koopt en tegen niemand in het bijzonder praat. Die sfeer heeft soms zijn uitwerking op haar. „Ik word wel eens vervelend nageroepen op straat door groepen jongens. En ik merk dat ik dan in stereotypen ga denken. Dat ik, als ik in de verte een groepje jongeren zie staan, al denk: daar gaan we weer.”

Toch sluit Heemskerk niet uit dat ze in de buurt blijft wonen, ook na haar zwemcarrière. Al zou ze dan een moderner appartement willen. „Het is hier rustig, in het centrum is zo veel afleiding.” En dat hoort Jacques Thielen van Far West graag. „Het was niet de opzet maar het zou mooie bijvangst zijn als de sporters hier straks blijven.”