Mogen wij uw afval even zien?

Nederland leidt Europees project om vervoer van afval over de grens te controleren.

Met afvaltransporten naar niet-westerse landen is het meeste mis.

Als inspecteur Gerrit Markvoort een anonieme gele vrachtwagen in de lange rij passerende voertuigen ziet opduiken, trekt hij snel een sprintje over het parkeerterrein. Nadat hij de chauffeur naar de zijkant heeft gedirigeerd, vertelt Markvoort dat dit soort vrachtauto’s, zonder enige belettering, vaker afval over de grens vervoert. „Maar nu is er niets aan de hand.”

Gisterochtend werd aan de Duits-Nederlandse grens, op de A-12 bij Arnhem, een acht uur lange controle gehouden op het grensoverschrijdende transport van afval. Deze controle maakt deel uit van een Europees project. Nederland coördineert dit project, waarin veertien andere Europese landen sinds vorig jaar grensoverschrijdende afvaltransporten controleren. „Als andere landen meer controleren, hoeven wij dat weer minder te doen”, vertelt projectleider Jolanda Roelofs. „Veel afval uit Europa komt naar Nederland en gaat dan via de haven van Rotterdam naar de rest van de wereld.”

In de Europese Unie geldt wetgeving voor het transporteren van afval naar een ander land. De controle van Roelofs, zelf inspecteur van het ministerie van VROM, moet voor handhaving van deze Europese regels zorgen. De resultaten van controles in andere Europese landen die deze maand plaats vinden, worden naar haar opgestuurd. Het project had voorgangers, maar dit is tot dusver het meest uitgebreide. Inmiddels heeft de Europese Commissie, het dagelijks bestuur van de EU, financiële en politieke steun toegezegd.

Vorig jaar, het eerste jaar van het project, bleek dat 13 procent van de gecontroleerde afvaltransporten in Europa niet aan de regels voldeed. In februari vorig jaar was 12 procent van de gecontroleerde transporten, die toen met name in havens plaatsvonden, zelfs illegaal. Dat betekent dat niet alleen de administratie van de vervoerder gebreken vertoonde, maar dat er daadwerkelijk iets mis was met de lading.

De ernstigste overtredingen van de Europese regels werden volgens het ministerie van VROM vorig jaar gemaakt door afvaltransporten naar niet-westerse landen als India of China. Daar is het onduidelijk hoe bijvoorbeeld computerafval of vervuild metaalschroot wordt verwerkt en is de kans groot dat verwerking of storten van het afval milieu- en gezondheidsschade veroorzaakt.

Het doel van de controle van gisteren, vertelt Roelofs, is dan ook na te gaan van wie het vervoerde afval afkomstig is en wie het gaat verwerken. „Soms bestaat de genoemde verwerker helemaal niet en dan is het maar de vraag waar in de wereld het schadelijke afval terechtkomt.” Als de inspectie de zaak nu niet vertrouwt wordt de zaak nader onderzocht, vertelt de projectleider. „Onlangs leidde dat tot een boete van 190.000 euro voor één bedrijf.” Gisteren was bij zeven van de zestien aangetroffen afvaltransporten niet duidelijk waar de lading vandaan kwam of wie de verwerker is. De uitgedeelde boetes voor de vervoerders komen snel op een paar duizend euro uit.

Roelofs was bij de allereerste controle op grensoverschrijdend transport van afval in Bulgarije. „De Bulgaarse inspectie bleef zeggen dat er geen problemen waren, totdat de ene na de andere Griekse vrachtauto vol met rotzooi de grens over wilde.” 

Ze haalt ook het voorbeeld aan van de ramp met de Probo Koala, het schip dat vanuit Amsterdam chemisch afval leverde aan een goedkope verwerker in Ivoorkust. Die dumpte de lading buiten de Ivoriaanse havenstad Abidjan. Zestien mensen overleden en duizenden werden ziek.

„Afval gaat op zo veel verschillende manieren de grens over. Het is daarom heel moeilijk te controleren”, zegt Roelofs. Nederland importeerde in 2005 bijvoorbeeld elf miljoen kilo afval en exporteerde veertien miljoen kilo. Jolanda Roelofs schetst tussen de controles door een complex beeld van tussenhandelaren, makelaars, vervoerders en verwerkers. „Ons project moet in ieder geval de risico’s verkleinen.” De vervoersstromen verschuiven constant, omdat steeds wordt gezocht naar de goedkoopste manier. „Zo kost afval storten in Bulgarije 10 euro per ton en in Nederland 200 euro per ton.” Een transport is dan heel lonend, legt Roelofs uit. „Maar die Bulgaarse stortplaatsen voldoen lang niet allemaal aan Europese milieueisen.”