Geweld en macht

Donderdag is filosoof Hans Achterhuis te gast in de Hannah Arendt Lezing van het Soeterbeeckprogramma. Daarin spreekt hij over Arendts visie op geweld en macht en de militaire missie van Nederland in Uruzgan.

De joodse politiek filosofe Hannah Arendt vluchtte tijdens de Tweede Wereldoorlog vanuit Duitsland naar de Verenigde Staten. In 1969 publiceerde Arendt Over Geweld, waarin ze schrijft dat geweld en macht vaak onterecht als synoniemen worden gebruikt. Haar visie is nog steeds actueel en kan helpen bij het denken over de Nederlandse militaire missie in Uruzgan, meent filosoof Hans Achterhuis. „Het verwarren van macht en geweld bemoeilijkt de wederopbouw in Afghanistan.”

Macht is geen geweld. Wat is het dan wel?

„Macht is het vermogen van mensen om samen te handelen, zegt Arendt. Als iemand macht heeft, dan heeft hij een groep achter zich in wiens naam hij handelt. Soms is macht zo sterk dat geweld ertegen geen zin meer heeft. Dat zag je bijvoorbeeld bij de betogingen in de DDR, bij de val van de Muur. Toen gingen zóveel mensen de straat op, dat geweld daartegen niets meer kon uitrichten.”

En geweld?

„Geweld is een middel om iets te bereiken. Maar geweld is geen knop waar je aan kunt draaien, zo van: een beetje meer geweld, dan krijgen we ook wat meer macht. Integendeel, volgens Arendt zijn macht en geweld tegengesteld aan elkaar. Iemand die de macht verliest, moet meer geweld inzetten om zijn wil op te leggen. Het is een vergissing om te denken dat geweld een beheersbaar middel is dat je in de gewenste hoeveelheid toe kunt passen. Geweld ontspoort, het loopt uit de hand.”

Macht en geweld hebben toch alles met elkaar te maken?

„Als je niet begrijpt dat geweld en macht twee verschillende dingen zijn, dan snap je ook niet dat je met geweld geen land met een eigen macht kunt opbouwen. Militairen zijn geen hulpverleners. Militairen zijn gespecialiseerd in geweld. Hoe meer geweld je gebruikt, hoe meer wantrouwen er is tegenover hulpverleners. Steeds meer hulpverleners in Afghanistan distantiëren zich van het optreden van militairen, want dat bemoeilijkt de opbouwmissie. Het is maar de vraag of de missie slaagt als het geweld daar wordt opgevoerd.”

Carola Houtekamer

Donderdag 28 februari, 20.00 uur, spreekt filosoof Hans Achterhuis. Locatie: LUX, Mariënburg 38-39, Nijmegen.