Geen verhoogde bloeddruk rond luchthavens

De uitkomsten van het verband tussen hoge bloeddruk en geluidhinder rond luchthavens zijn eerder geruststellend dan alarmerend, meent Pieter Jan Stallen.

Afgelopen maand gaven veel media in Nederland, net als wereldwijd, aandacht aan een groot Europees onderzoek naar bloeddrukverhoging onder omwonenden van grote luchthavens (NRC Handelsblad, 14 februari). De uitkomsten zijn in lijn met wat we al wisten: geen reden tot gezondheidskundig alarm. Toch doet de berichtgeving de leek – en in het verlengde daarvan ook de politiek – het tegendeel denken. Een vanzelfsprekend verband tussen luchtvaart en ontoelaatbare blootstelling is via beelden als ‘hoge bloeddruk’ en ‘hartfalen’ snel gelegd. De onderzoekers valt kwalijk te nemen dat zij burgers, passagiers, omwonenden en politiek daartoe ruime aanleiding gaven.

De onderzoekers stelden vast hoe vaak er bij een zekere geluidbelasting door luchthavens sprake was van verhoogde bloeddruk. Zij verrichtten daarvoor zelf bloeddrukmetingen of stelden vast dat er bloeddrukverlagende medicijnen werden gebruikt op advies van een arts. Zo berekenden zij per geluidbelasting een maat (Odds ratio), die iets zegt over hoeveel keer waarschijnlijker verhoogde bloeddruk is bij mensen die aan dat geluid bloot waren gesteld (lees: dichtbij een luchthaven woonden) dan bij hen die geen geluidbelasting door een luchthaven ondervinden. Die maat loopt in dit geval van 1 (= even waarschijnlijk) tot oneindig.

De belangrijkste waarden die in het Europese onderzoek werden gevonden, lagen rond de 1,2. Gezien de omvang van het onderzoek (bijna 5.000 mensen deden in de steekproef mee) kon worden geconcludeerd dat die waarden statistisch significant zijn. Dat wil zeggen: de in de steekproef gevonden Odds ratio komt vrijwel zeker ook in de echte, totale populatie zo voor.

De vervolgvraag, die voor gezondheidsbeleid de hamvraag is, is: hoe belangrijk zijn die waarden, op wat voor sterkte van verband wijst het? Een Odds ratio van 2 tot 3 wordt gewoonlijk in de medische wereld opgevat als teken van een matig verband. Een verband van 1,2 heet wetenschappelijk ‘zeer zwak’. We hebben dan geen enkel goed idee over wat de oorzaken zijn waarom het fenomeen zich bij enkele mensen wel, maar bij de meeste andere juist niet voordoet.

Ik zie ook nog niet hoe zulke lage waarden grond voor wijziging in de besteding van de maatschappelijke gezondheidseuro kunnen worden. De onderzoekers geven de lezer daarvoor in ieder geval geen enkel wetenschappelijk houvast. Bij de betekenis van de gevonden groottes van een Odds ratio staan zij geen seconde stil.

Zonder verdere theoretische gedachten of het hier om een groot of klein effect gaat, formuleren zij de conclusie dat „The increased risk of hypertension in relation to aircraft and road traffic near airports demonstrated in our study may therefore contribute to the burden of cardiovascular disease. Our results indicate that preventive measures should be considered (…).”

Het is bekend dat bloeddruk kan stijgen onder invloed van stress. Het is ook bekend dat stress kan ontstaan door angst over gezondheid of niet fair behandeld te worden. Alleen al de vrees dit laatste mechanisme in werking te zetten, had de onderzoekers ertoe moeten brengen langer bij hun conclusie stil te staan. Omwonenden wordt een nieuw strijdbijltje opgedrongen. Het wordt er alleen maar moeilijker door om effectieve maatregelen tegen geluidhinder en slaapverstoring te nemen.

Pieter Jan Stallen is bijzonder hoogleraar Geluidhinder aan de Universiteit Leiden.