Duits links verovert het westen

Ook in Hamburg haalde de nieuwe links-radicale partij uit het oosten de kiesdrempel.

Die Linke dwingt de SPD en CDU/CSU tot andere coalities dan gebruikelijk.

Na de derde deelstaatverkiezing in Duitsland dit jaar tekent zich een heuse trend af – tot ongenoegen van de gevestigde partijen. De links-radicalen uit oostelijk Duitsland hebben voet aan de grond gekregen in het westen van het land.

Dat is de belangrijkste conclusie na de stembusuitslag in Hamburg, waar zondag verkiezingen werden gehouden voor het parlement van de Hanzestad. De grootste triomf vierde de nieuwe linkse partij Die Linke, die de kiesdrempel ruim haalde.

De doorbraak van Die Linke is een breinbreker voor de formatie in Hamburg. Zoals het dat ook was na de verkiezingen in Hessen vorige maand. Voor de landelijke politici in Berlijn is dit een zaak om serieus rekening mee te houden. Volgend jaar zijn de Bondsdagverkiezingen. Net als nu regionaal het geval is, zou Die Linke dan een blokkerende positie kunnen innemen in de coalitievorming. Wat in Hamburg, Hessen en Nedersaksen is gebeurd, kan zich bovendien in andere deelstaten voltrekken.

De christen-democratische CDU raakte gisteren in Hamburg haar absolute meerderheid kwijt, maar blijft met 42,6 procent van de stemmen wel de grootste partij. De sociaal-democratische SPD won enkele procentpunten en kwam op 34,1 procent. De Groenen gingen van ruim 12 procent naar 9,6 procent en Die Linke kwam van niets op 6,4 procent. De liberale FDP won iets, maar haalde de kiesdrempel van 5 procent net niet. De opkomst was naar Duits begrip slecht: circa 62,5 procent.

Na de linkse stembuswinst in drie deelstaten lijkt sprake van een zich duidelijk aftekenende politieke ontwikkeling: het oosten van Duitsland verovert het westen met zijn links-radicale politiek. Die Linke komt grotendeels voort uit de voormalige communistische partij van de DDR en heeft in het oosten van Duitsland haar meeste aanhangers.

De opmars van Die Linke – niet grootschalig maar wel gestaag en bijna overal – dwingt de volkspartijen CDU/CSU en SPD tot andere coalitievorming dan tot nu toe gebruikelijk. ‘Grote coalities’ tussen de twee grote volkspartijen zijn in Duitsland nooit erg populair en worden gezien als een noodoplossing. Andere traditionele combinaties van centrum-links of centrum-rechts leveren niet meer de gewenste meerderheden op.

Dat kan gevolgen hebben voor de stabiliteit van de landelijke grote coalitie in Berlijn. Als bijvoorbeeld in Hessen, waar nu nog geformeerd wordt, de CDU niet aan macht komt omdat de sociaal-democraten een pact met de Groenen aangaan en gedoogsteun krijgen van Die Linke, kan dat de verstandhouding in Berlijn danig beïnvloeden.

In Hamburg behoort met de huidige stembusuitslag een verbond tussen christen-democraten en Groenen tot de mogelijkheden. Dat laatste zou een novum in de Duitse politiek op deelstaatniveau zijn. Maar omdat de jarenlange liberale bondgenoot FDP steeds slechter scoort, zullen de christen-democraten zich ook op onorthodoxe partners moeten oriënteren.

Voor de SPD is de opmars van nieuw links een nachtmerrie. Het zet de partij onder grote druk. Moet ze zelf ook meer naar links? Of juist niet om haar geloofwaardigheid te behouden? Samenwerking leek uitgesloten, maar voorzitter Beck heeft – om in Hessen in hemelsnaam aan de macht te komen – in een onbewaakt moment het taboe doorbroken en gezegd dat „passieve” steun van Die Linke misschien zou kunnen.

Aan de vooravond van de verkiezingen in Hamburg werd Beck woordbreuk verweten. Tot verdriet van de sociaal-democraten in de Hanzestad, die hun electorale winst erdoor zagen teruglopen.

Wat verklaart het succes van de links-radicalen? Burgemeester Von Beust zei het gisteren onomwonden: „Ze stellen de goede vragen, maar hun antwoorden deugen niet.” Die Linke roert eloquent het thema aan dat velen in Duitsland bezighoudt – waarom delen kleine werknemers, pensionarissen en werklozen niet in de economische groei?

Het linkse succes heeft ook schaduwkanten. In Nedersaksen werd een nieuwbakken parlementslid van Die Linke vorige week geroyeerd nadat zij de Oost-Duitse geheime dienst en de Berlijnse Muur had goedgepraat.

Ze bleek een communiste die op de lijst van Die Linke het parlement was binnengekomen; een praktijk die elders ook wordt gehanteerd.

De partijleiding van Die Linke, de door de wol geverfde politici Gregor Gysi en Oskar Lafontaine, beloven veel maar maken weinig waar. Hun rol en die van hun vertegenwoordigers in de deelstaten ligt in de oppositie. Zo hopen ze de regerende partijen tot een linksere politiek te dwingen.

Veel ogen zijn vanaf nu gericht op de plaats waar Die Linke (mee)regeert: de Duitse hoofdstad. Berlijn met de rood-rode coalitie, onder strakke leiding van burgemeester Klaus Wowereit (SPD). Hij heeft kennelijk een manier gevonden om met Die Linke samen te werken. Hoe doet hij dat?

Het uur van Klaus Wowereit moet nog komen. Hij wil bondskanselier worden.

DDR-dromen: pagina 11