Camorra creëert een milieuramp in Napels

Het afvalprobleem in Napels duurt onverminderd voort. Het huisvuil trekt de meeste aandacht, maar het bedrijfsafval vormt een nog veel grotere bedreiging.

Een zacht glooiend heuvellandschap golft tegen de muren van het jachtslot Carditello op, ten noorden van Napels. Het zijn bergen bedrijfsafval overwoekerd met onkruid. Bij de achteringang liggen de laatste stortingen: kabels, autobanden, matrassen, puin en plastic. Een deel is al verbrand, een deel wacht op de jerrycan en de lucifers.

Dit achttiende-eeuws lustoord van de Bourbons, ontworpen door de Nederlandse architect Vanvitelli (Van Wittel) zou in Nederland een cultureel topstuk zijn. Maar tussen Napels en Caserta is het de stille getuige van een tragedie.

‘Supercommisaris’ Gianni De Gennaro worstelt sinds januari om de honderdduizenden tonnen huisafval van de straten te halen. In Napels centrum is dat gelukt en de hoteliers die twee maanden tegen lege kamers aankeken nodigen toeristen weer uit terug te komen.

Maar in de voorsteden leven de mensen nog tussen het afval. En de illegale stort van veel giftiger bedrijfsafval gaat nog elke nacht door. Miljoenen tonnen uit heel Europa hier begraven.

„Met alle aandacht voor het zich ophopende huisafval wordt de echte noodtoestand toegedekt: de voortdurende illegale stort van industrieel afval”, zegt Antonio Graziano die zijn overheid aanklaagde bij de Europese Commissie.

De vervuiling is zó omvangrijk, dat het nooit meer kan worden opgeruimd, meent Nicola Capone van een Napolitaanse burgerorganisatie die afgelopen weekeinde een congres over het probleem organiseerde. „Het is te laat. Slechts ons burgerbewustzijn dwingt ons te blijven zoeken naar de oplossing van het onoplosbare. Een milieuramp gecreëerd door de camorra [Napolitaanse maffia, red.] en door gewetenloze politici en ambtenaren in een land waar het morele verval zo groot is dat het eigenlijk het lidmaatschap van de EU niet meer verdient.”

Drie dagen op reis door de ‘Driehoek van de dood’ ten noorden van Napels is geen aanrader voor mensen met aanleg voor depressieve buien. Huisvrouw Majietta durft er geen groente uit haar eigen streek meer te kopen. Milieutechnicus Bruno Orrico bracht tussen 1994 en 2002 tientallen gevaarlijke vuilstortplaatsen in kaart, maar ze zijn nooit gesaneerd en lekken tot op de dag van vandaag. Freelance journalist Antonio Graziano heeft nadat hij de EU waarschuwde, zijn krant moeten sluiten.

Campania Felix noemden de Romeinen dit gebied: het gelukkige Campanië, de groente- en fruittuin van de oudheid. Nog immer is het een van de grootste en vruchtbaarste tuinbouwgebieden van Italië. Wallen van afval ommuren veel van de dorpen, waaronder Casaluce het dorp van Graziano. Naast de stortplaatsen grazen buffels die melk geven voor de wereldberoemde mozzarella.

„De anarchie maakt het ondenkbare hier mogelijk”, zegt Graziano. In het kanaal liggen bergen as vol zware metalen afkomstig uit de aluminium- en staalovens uit Noord-Italië. Zelfs het kerkhof van Casaluce met zijn gloednieuwe betonnen praalgraven is omsingeld door afval. Een kudde schapen baant zich er een weg op zoek naar vers gras.

Nog elke nacht arriveren hier de vrachtwagens om het afval van bedrijven te storten die geen zin hebben om te betalen voor een deugdelijke verwerking. Nog steeds wordt er niet gecontroleerd. Nog immer lichten de vuren op die de plastics verbranden en dit gebied de naam ‘Vurenland’ gaf.

Buffelboerderijen in deze regio, zo’n 1.900 stuks met in totaal bijna 200.000 buffels, zijn wereldberoemd vanwege de heerlijke mozzarella. Torre Lupara van boer Alfredo Iemma exporteert naar Japan, de VS, Noorwegen.

Zijn afnemers vragen wekelijks om meer controles. Zijn verkoop staat onder druk, zelfs al ligt zijn bedrijf met 1.650 buffels aan de rand van het vervuilde gebied en is het bij hem nog schoon. „We hebben een imagoprobleem”, zegt hij.

Ook Vito Amendolara van de boerenorganisatie Coldiretti spreekt van een imagoprobleem. De consumenten zijn volgens hem door de berichtgeving „in een collectieve psychose geschoten”. Er is tot 40 procent minder mozzarella en groente verkocht. De schade wordt geschat tussen enkele tientalen en 500 miljoen euro.

De angst voor vervuilde producten is volgens de boerenvertegenwoordigers niet terecht. Op twee incidenten na is er nog nooit te veel dioxine in de buffelmelk aangetroffen. Amendolara: „Dit is sinds een tijdje al het best gecontroleerde gebied van Europa. Het openbaar ministerie, veeartsen, gezondheidsdiensten iedereen voert controles uit.”

Er is inderdaad nog geen onderzoek dat duidt op structurele vervuiling van de melk. Van appels, abrikozen, tomaten, perziken, sla, venkel en spinazie is ook nog niet vastgesteld dat ze zijn vervuild. Maar wie vertrouwt de overheidscontroles, wanneer diezelfde overheid er 25 jaar lang niet in is geslaagd de illegale stort van bedrijfsafval te controleren?

Huisarts Giacomo Campanile van Casaluce besloot vorig jaar zelf maar eens een onderzoek te doen. Al die bergen asbest in de berm rond zijn stad konden toch niet goed zijn voor de volksgezondheid. Een jaar lang hield hij met zijn collega’s uit het stadje bij hoeveel nieuwe kankergevallen zich voordeden. Het bleken er zeventig te zijn: zes keer zoveel als het landelijke gemiddelde.

Campanile vroeg om een regionaal onderzoek, maar heeft nog geen antwoord gekregen, zo zegt hij lachend op dezelfde machteloze manier als waarop de meeste van deze uiterst vriendelijke mensen blijven lachen.

Graziano, Capone, Orrico en Campanile en vele anderen die zich verzetten zijn radeloos. Hoe hebben mensen hun eigen geboortegrond dag in dag kunnen overspoelen met industrieel afval? Hoe kan een overheid dit 25 jaar lang toestaan?

Of waarom is niet een van de lekkende illegale vuilnisbelten die jaren geleden zijn geïdentificeerd deugdelijk ingepakt? Waarom zijn de daders niet bestraft? Waarom mag zelfs de buffelboerderij die op honderd meter van zo’n illegale stortplaats ligt gewoon mozzarella blijven maken? En hoe kan het dat nog elke nacht illegaal industrieel afval wordt gestort langs de perziken, abrikozen en appelboomgaarden?

Het antwoord is even eenvoudig als triest, zegt Grazioni. „Er heerst hier absolute anarchie. De overheid bestaat hier niet. De camorra deelt de lakens uit en de politici knijpen beide ogen dicht – deels uit angst, deels omdat ze zelf flink verdienen aan de chaos.”