De naakte waarheid over pornobloot

Is een kijkcijfer van 907.000 hoog voor de uitzending van een 36 jaar oude pornofilm? Alle heisa vooraf rond Deep Throat in aanmerking genomen valt alles beneden het miljoen me eigenlijk een beetje tegen. Maar het was na middernacht, en dan blijven er zelfs op zaterdag voor publieke prikkeling niet zo heel veel mensen meer wakker.

Het belangrijkste was ook niet de pornoklassieker zelf, maar het feit dat de publieke omroepen BNN en VPRO besloten om iedereen in staat te stellen er kennis van te nemen. Dat was ook de hele zin van de operatie, zo kan achteraf vastgesteld worden. Het verhaal dat de film als illustratie diende bij een thema-avond over pornografie moet met een korrel zout genomen worden. Tegenover zeventig minuten Deep Throat en honderd minuten documentaire Inside Deep Throat stond een praatprogramma van eigen makelij dat nog geen veertig minuten duurde. Bovendien bevatte die speciale editie van Spuiten en slikken geen enkel nieuw gezichtspunt.

Onder leiding van Sophie Hilbrand kwamen de onvermijdelijke Joost Zwagerman, pornoactrice Sofia Valentine en ChristenUnie-jongere Rogier Havelaar aan het woord. De laatste maakte bezwaar tegen het loskoppelen van liefde en lust, wat hij zelfs „gevaarlijk” noemde. De moedige Havelaar bekende desgevraagd dat hij nog nooit seks had gehad, wat leidde tot de flauwe, maar op zich niet onlogische vraag van de presentatrice of hij misschien moeite met porno had omdat hij geen ervaring heeft op dit terrein. Ook over de apartheid in Zuid-Afrika mochten we niet oordelen als we er niet zelf geweest waren, herinnerde ik me op dat moment.

De pornoactrice kwam met de evenmin erg verrassende mededeling dat ze nog nooit een vrouw in haar werk was tegengekomen die onvrijwillig optrad. Verder was er een reportage uit een Amsterdams café waar men gezamenlijk in plaats van voetbal de uitzending van Deep Throat bekeek en een ultrakort historisch overzicht met als eerste zin: „Porno bestaat zolang er bewegend beeld is, dus sinds de film in 1890 werd uitgevonden.” Dat zijn twee fouten: de eerste film stamt uit 1895 en pornografie in woord en beeld gaat terug tot de eerste rotstekeningen.

Deskundige Zwagerman definieerde porno als uitingen die tot doel hebben om iemand anders geil te maken. Dat klopt, maar je kunt ook zeggen dat porno leidt tot onwillekeurige opwinding. Voor de meeste mensen geldt dat ze er een lichamelijke reactie bij ervaren, ook als ze dat niet willen. Daarom zijn programma’s als All You Need Is Love of Spoorloos een vorm van emoporno, want je moet ervan huilen, ook al was je dat niet van plan. Maar niemand hoeft ernaar te kijken.

In een open samenleving moet je (emo)porno niet willen ontmoedigen. In de discussie over goede smaak domineerde ook zaterdag bij BNN weer ergernis over de hoeveelheid schaamhaar in Deep Throat. Niet alleen valt dat aspect bij controle reuze mee (er zit zelfs een scheerscène in de film), het bezwaar getuigt ook van ahistorische kortzichtigheid. Het jonge publiek wil wel porno (volgens een onderzoek van EénVandaag kijkt van de 12-25-jarigen 83 procent er wel eens naar), zolang het maar om jonge, gladde lijven gaat.

Dat is ook de briljante premisse van het propagandafilmpje van de SP, dat onder meer als STER-spot wordt uitgezonden. In De naakte waarheid over de thuiszorg ontdoet een hoogbejaarde actrice achter een rollator zich van al haar kleren. Als elke dag iemand anders haar komt wassen, dan kan ze zich net zo goed voor heel Nederland uitkleden, zegt ze.

Het is geen porno, maar wel bedoeld om te schokken. In eerste instantie reageerden politici van andere partijen verontwaardigd, omdat ze het een smakeloze provocatie vonden. Maar in het radioprogramma Stand.nl bleek een ruime meerderheid van de publieke opinie die mening niet te delen. Machthebbers zijn altijd preutser dan gewone mensen, die in meerderheid zowel porno als de striptease van een rimpelige dame als een fact of life weten te duiden. Als het aantonen van die discrepantie het doel was van BNN en VPRO, dan is de actie volledig geslaagd.