Architect Sloveense democratie

In Slovenië overleed zaterdag de vroegere Sloveense premier en president Janez Drnovšek, de man die van Slovenië een markteconomie en een democratie maakte.

Janez Drnovšek Foto AFP (FILES) File photo of former Slovenian President Janez Drnovsek, taken October 1, 2007 in his office in Ljubljana. Drnovsek, considered one of the main architects of Slovenia's successful transition from a Yugoslav republic into a EU member state, had been suffering of cancer and decided to retire after his five-year mandate as president which expired last December. Drnovsek died today on February 23, 2008 at the age of 57. After discovering in 2005 that his cancer had spread, he became a vegetarian and moved to a village in the mountains outside Ljubljana, where he cooked his own meals and kept to himself. AFP PHOTO/ STRINGER/FILES AFP

Janez Drnovšek bereidde als premier (1992-2002) de toetreding van Slovenië tot de EU voor en was president (2002-2007) toen die toetreding, en die tot de NAVO, in 2004 een feit werd. Hij was ook in 1989 en 1990 de voorlaatste president van het oude Joegoslavië. En als lid van het Joegoslavische staatspresidium was hij de man die er, in het fatale jaar 1991, toen de federatie uiteenviel, voor zorgde dat het Joegoslavische Volksleger zijn oorlog in Slovenië al na een paar dagen beëindigde: Drnovšek overtuigde het leger Slovenië te laten gaan. Volgens de toenmalige Amerikaanse ambassadeur in Belgrado, Warren Zimmermann, was de frêle Sloveen met het ronde hoofd en (toen) een dun snorretje een van de weinige Joegoslavische politici die tijdens de desintegratie hun eer ongeschonden hielden.

Van Janez Drnovšek, van huis uit econoom, had niemand gehoord toen hij zich in april 1989 kandidaat stelde bij de verkiezing van een Sloveense vertegenwoordiger in het staatspresidium. Hij won toch: de Slovenen wilden iets anders dan de officiële communistische kandidaat. Drnovšek geloofde toen nog het uiteenvallen van Joegoslavië te kunnen voorkomen, maar toen dat onvermijdelijk bleek en hij Slovenië had ‘losgeweekt’ ging hij naar Ljubljana terug. Hij richtte een eigen partij op, de Liberaal-Democratische Partij en werd premier toen de radicale nationalisten in april 1992 hun meerderheid verloren.

Als premier maakte Drnovšek van Slovenië een functionerende markteconomie en een stabiele democratie. In 1999 werd bij hem kanker geconstateerd. Er werd een nier weggenomen, maar twee jaar later werden nieuwe tumoren gevonden. Daarom gaf hij het premierschap op en koos hij voor de minder eisende functie van president. Hij werd in 2002 in de tweede ronde gekozen.

Onder invloed van zijn gezondheidsproblemen koos Drnovšek voor een volstrekt andere levensstijl. Hij verliet het presidentiële paleis en ging in een bergdorp wonen, gaf zich over aan mystiek en een ascetisch leven, at alleen nog organisch voedsel, bakte zijn eigen brood, liep rond in hippiekleding, propageerde zaken als milieu en dierenrechten. Hij kwam op voor onderdrukte Roma, Kosovaren en Darfuri en schreef boeken over spiritualiteit, innerlijk evenwicht en de zin van het leven die bestsellers werden en in een reeks andere talen werden vertaald. Hij schreef ook boeken over de desintegratie van Joegoslavië en de internationale financiële wereld en stond steeds kritischer tegenover de EU („De EU subsidieert elke koe in Europa met twee dollar per dag. Dat is meer dan wat de helft van de mensheid krijgt.”).

Zijn excentrieke gedrag tastte zijn populariteit geenszins aan. Alleen de politieke elite was er niet blij mee. Die was ook niet blij met de soloacties van de New Age-president in zijn bergdorp: hij ijverde voor de onafhankelijkheid van Kosovo en stelde mensen kandidaat voor leidende functies zonder overleg met de regering. Niettemin prees zijn opvolger Danilo Türk hem gisteren als „een man met een brede horizon” en „een wijze leider” en een voorbeeld voor hem, Danilo Türk, zelf.