Ontwerp Polynesische zeilprauwen duidt op natuurlijke selectie

Een vlerkprauw uit Frans Polynesië. De uitlegger of vlerk, voor de stabiliteit, was eeuwenlang een vast onderdeel van Polynesische kano’s en zeilboten. foto hemi.fr France, French Polynesia, Society islands, Sous-le-Vent islands, reception at Bora-Bora hemis.fr

Tijdens de twee millennia dat de Polynesiërs, op zoek naar bewoonbare eilanden, uitzwermden over de Stille Oceaan, zijn hun zeilprauwen veranderd. De functionele kenmerken van het prauwontwerp (kiel, uitleggers, mast, giek en zeilen) veranderden veel langzamer dan de symbolische (boegbeelden, schelpenversiering en beschildering). De biologen Deborah S. Rogers en Paul R. Ehrlich, verbonden aan Stanford University, Californië, vergeleken prauwontwerpen van verschillende Polynesische eilandengroepen en uit verschillende perioden. Zo wilden zij nagaan of culturele evolutie, net als genetische evolutie, onderworpen is aan natuurlijke selectie. En dat is inderdaad het geval, schrijven zij (Proceedings of the National Academy of Sciences, Early Edition, online, 19 februari).

Rogers en Ehrlich definiëren culturele evolutie als veranderingen in de niet-genetische informatie van menselijke samenlevingen die het gevolg zijn van overdracht en innovatie. Zij vermoedden dat functionele elementen van materiële cultuur onderhevig zijn aan natuurlijke selectie, omdat die van invloed zijn op de overlevingkansen en voortplanting van de gebruikers. Dat zou niet gelden voor stijlelementen, die tamelijk willekeurig variëren. De auteurs toetsten deze hypothese aan veranderingen in het ontwerp van Polynesische zeilprauwen.

Polynesië leent zich goed voor een onderzoek naar culturele evolutie. Het gebied is sinds 3000 jaar geleden gekoloniseerd door één groep die uitzwermde over een groot zeegebied en uiteenviel in relatief geïsoleerde, maar verwante samenlevingen. De onderzoekers verzamelden prauwontwerpen van verschillende perioden en van tien eilandengroepen. Daaruit bleek dat functionele kenmerken in tijd en ruimte veel minder varieerden dan stijlkenmerken. Zij concluderen dat die functionele kenmerken onderhevig zijn aan natuurlijke selectiedruk door uiteenlopende visvangsten, migratiesuccessen en overlevingskansen van opvarenden op een lange zeereis. Dirk Vlasblom