Hetero, maar niet heus

Homo’s worden in Egypte niet getolereerd. Onder grote sociale druk laten ze zich ‘genezen’. „Aan hypo-crisie is in dit land geen gebrek.”

‘Iemand voor homo uitschelden is het ergste wat je in Egypte kunt doen”, zegt dr. Khalil Fadel, een psychiater in in zijn kliniek in Nasser City, een van de betere wijken van Kairo. „Ze komen naar mij omdat ze weten dat ik ze niet voor ‘ghawil’ zal uitmaken. Voor flikker. Ik ben een zeer begripvol moslim, ik zie homo’s als mijn gelijke. Dat is zeldzaam in dit land.”

Khalil is een van de Egyptische psychiaters die homo’s behandelen om ze te ‘genezen’. „Maar ik heb ondervonden dat het erg moeilijk is, want homoseksualiteit is diepgeworteld. In veel gevallen is het misschien zelfs genetisch bepaald”, zegt Fadel. In tien jaar tijd heeft hij slechts van één patiënt de seksuele voorkeur kunnen veranderen. „Ik heb hem naar halfnaakte vrouwen laten kijken om zijn angsten te overwinnen. Hij is nu getrouwd en heeft een kind. Maar bij anderen heeft dit niet gewerkt.”

Waarom zou een homo überhaupt genezen willen worden? „Het gaat meestal om religie en sociale druk. Zowel islamitische als christelijke patiënten willen niet in strijd met hun geloof leven.” Veel pubers worden door hun ouders gestuurd, zegt Fadel. „Als ik zeg dat hun zoon homoseksueel is, weigeren ze dat te accepteren. Ze dreigen me aan te klagen. Homoseksualiteit is net zo slecht als incest en pedofilie.”

Homoseksualiteit ligt zo gevoelig in Egypte, dat het bestaan ervan veelal wordt ontkend. Het is niet bij wet verboden, maar homo’s worden wel regelmatig vervolgd op beschuldiging van strafbare feiten als losbandigheid, obsceniteit, ontucht of prostitutie. De politie doet invallen op ontmoetingsplaatsen. Veroordelingen leiden tot gevangenisstraffen van maximaal drie jaar. Recente televisieprogramma’s en films die het taboe proberen te doorbreken, zorgen voor veel ophef. Islamitische schriftgeleerden doen aangifte tegen acteurs die homoseksuele personages vertolken.

De politie zoekt actief naar homo’s door op internet te reageren op contactadvertenties of afspraken te maken via chat groups. „Als het doelwit op de afgesproken locatie komt opdagen wordt hij gearresteerd”, vertelt Fadel. „De politie doet het niet vaak, maar zo nu en dan als sadistisch vermaak.”

Beschuldigingen van homoseksualiteit worden gebruikt om karaktermoord te plegen op tegenstanders van het Egyptische regime. Toen vorig jaar een Egyptische ingenieur werd opgepakt omdat hij als spion voor Israël zou hebben gewerkt werd daar onmiddellijk bij vermeld dat hij homoseksueel zou zijn. Datzelfde overkwam de blogger Kareem Amer die begin vorig tot vier jaar gevangenisstraf werd veroordeeld wegens heiligschennis en belediging van de president. „Zulke zaken hoeven nauwelijks nog bewezen te worden, want wie is er nou onbetrouwbaarder en staatsgevaarlijker dan een homo?”, zegt Fadel cynisch.

Het scheldwoord ‘ghawil’ verwijst naar de passieve homo, want de afkeer in Egypte richt zich vooral op de ontvangende kant van het homoseksuele verkeer. „Sodomie plegen is niet het probleem, sodomie ontvangen dat is verwerpelijk”, verklaart de arts. „Taxichauffeurs die zich bijvoorbeeld geregeld door mannelijke prostituees oraal laten bevredigen, worden niet beschouwd als homo. Integendeel. Het gaat erom dat een man genomen wordt, dat maakt hem een homo.”

„Dat is natuurlijk pure folklore”, zegt dokter Awsam Wasfi, een andere psychiater die veel succes zegt te hebben geboekt met zijn therapie om homo’s te genezen. „Als je je seksueel voelt aangetrokken tot hetzelfde geslacht, ben je homo, maar in onze cultuur is het bepalend wie wat doet tijdens de daad. Mannen leven in de veilige veronderstelling dat ze niets verkeerd doen zolang ze de mannelijke rol vervullen.”

In zijn kliniek in de gegoede buurt van Heliopolis vertelt Wasfi hoe hij met een behandeling gedurende een periode van vijf jaar homoseksuelen verandert in hetero’s. Hij heeft nu twintig patiënten die hij onderwerpt aan een intensief programma van groepsgesprekken, sport en trainingen in zelfvertrouwen. „Het belangrijkste onderdeel is het uitspitten van de vroege jeugd om de traumatische ervaring te identificeren en de schade te repareren.”

Wat is zijn slagingspercentage? „Een van mijn patiënten voelt zich nu aangetrokken tot het andere geslacht. Hij leidt een goed leven”, zegt Wasfi die ook preekt in de koptisch christelijke kerk. „Andere patiënten hebben hun homoseksuele verlangens in bedwang leren houden. Dat beschouw ik ook als een succes.”

Wasfi laakt de Westerse tolerantie tegenover homoseksualiteit. „We beschouwen alcoholisme of vraatzucht toch ook niet als een mensenrecht? We laten het meestal toe, maar we weten allemaal dat het verkeerd is.” Volgens hem heeft de homobeweging in het Westen de mensen wijsgemaakt dat homoseksualiteit net zo genetisch bepaald is als de kleur van je haar of ogen. De seksuele voorkeur van de mens is hooguit genetisch beïnvloed, zeker niet genetisch bepaald, aldus de psychiater. „Anders was homoseksualiteit allang uit de genetische poel geëlimineerd om de simpele reden dat homo’s niet reproduceren.”

Volgens Wasfi is homoseksualiteit meestal het resultaat van een gebrekkige relatie tussen vader en zoon tussen het eerste en derde levensjaar van het kind. „Omdat homo’s zich de oorzaak niet kunnen herinneren, denken ze dat het een biologisch gegeven is.”

Waarom helpt hij homoseksuelen hun geaardheid niet accepteren? „Daar geloof ik niet in. Homo’s moeten behandeld en genezen worden, want ze accepteren zichzelf ook niet. Kijk naar Nederland. Waarom zouden al die homo’s zichzelf tonen in die schandelijke parades in Amsterdam? Ze proberen hun triestheid te verhullen door dwangmatig vrolijk te doen.”

Wasfi voelt dat hij tussen twee vuren zit. „In het Westen word ik verketterd omdat ik een enge homofoob zou zijn, maar in het Oosten ben ik veel te ruimdenkend. Hier mag je niet eens vinden dat homo’s ziek zijn. Ze zijn slecht, duivels.” Hij werd in Egyptische praatprogramma’s eerder dit jaar ervan beschuldigd zelf homo te zijn. Zijn kliniek zou in werkelijkheid als ontmoetingsplaats voor homo’s fungeren. Een presentator noemde hem een evangelist in vermomming die verdeeldheid wilde zaaien in de Egyptische samenleving.

Amr (28), een handelaar in kunst die niet met achternaam in de krant wil, maakt zich boos over de zogenaamde homogenezers. „Het zijn allemaal oplichters”, zegt hij tijdens een ontmoeting in een boekwinkel. Hij is ervan overtuigd dat iedereen biseksueel wordt geboren en na verloop van tijd een voorkeur ontwikkelt. „Veel van mijn hetero vrienden hebben in hun puberjaren ook met mannen seks gehad, maar hun voorkeur ging uit naar vrouwen.” De vijandigheid tegen homo’s komt volgens Amr voort uit de vrees van elke man dat er misschien wel een homo in hem schuilt. „Homo’s die hun seksualiteit willen laten omtoveren, doen dat omdat ze de sociale druk niet langer kunnen weerstaan”, meent hij. „In Egypte moet je voldoen aan de religieuze eisen, anders besta je niet.”

Discriminatie van homo’s is wijdverbreid en algemeen geaccepteerd. „Bij de overheid word je ontslagen onder het mom dat je integriteit in het geding is. Tenzij je steenrijk bent of deel uitmaakt van de gevestigde orde”, zegt hij verwijzend naar de minister van Cultuur van wie iedereen vermoedt dat hij homo is.

De sfeer is grimmiger dan vroeger. Het bestaan van een homobeweging is ondenkbaar. Anders dan twintig jaar geleden zijn er nauwelijks nog ontmoetingsplaatsen voor homo’s in Kairo, klaagt Amr. „Religie is zo dominant geworden en de islamitische groepen hebben zoveel invloed gekregen dat de regering gedwongen is nachtclubs te sluiten en vergunningen in te trekken.” Hij doelt op de beruchte politie-inval in 2001 op de zogeheten Queenboat, een drijvende nachtclub aan de oever van de Nijl die vooral door homo’s werd bezocht. Ruim zestig mannen werden opgepakt, publiekelijk aan de schandpaal genageld en tot jarenlange gevangenisstraffen veroordeeld. „Sindsdien raak ik in paniek als ik hoor dat er weer homo’s zijn opgepakt bij een razzia ergens in de stad”, zegt Amr. „Dan wil ik het liefst dit land ontvluchten om nooit meer terug te keren.”

Ahmed, een homoseksuele dertiger die evenmin zijn achternaam wil prijsgeven, vertelt dat veel van vrienden naar de psychiater gaan om geholpen te worden. „Ze bezwijken allemaal onder de druk van hun familie”, zegt de succesvolle binnenhuisarchitect tijdens een gesprek in een koffiehuis. „Homoseksualiteit is iets waarvoor je je moet schamen en een bedreiging voor de maatschappij. Een man dient te trouwen en een gezin te stichten. Dat is niet alleen de norm, maar ook sociale plicht.”

Homoseksualiteit komt in Egypte misschien wel meer voor dan in het Westen, denkt Ahmed. „Veel zogenaamde hetero’s gaan met mannen naar bed voordat ze trouwen omdat het onmogelijk is om alleen te zijn met een vrouw. Niemand maakt er een punt van als twee mannen elkaar ontmoeten in een appartement. Maar als een man en een vrouw ongetrouwd samen zijn, spreekt iedereen er schande van.”

Hij vertelt over zijn nachtelijke uitspattingen met zogenaamd vrome sjeiks, compleet met baard en bidvlek op het voorhoofd. „Nadat ze seks met me hebben gehad, beginnen ze te prevelen over het geloof en dat ik iets verkeerds heb gedaan. Ze vragen of ik met ze naar de moskee ga om te bidden. Aan hypocrisie is in dit land geen gebrek.”

Soms gaat hij cruisen langs de op wacht staande soldaten voor de militaire hoofdkwartieren in Heliopolis. Dat deze onderbetaalde dienders zich prostitueren is een slecht bewaard geheim. „Voor wat bakshiis springen ze in je auto, nemen je of laten zich pijpen. Andersom niet. Wij betalen om geneukt te worden.” Dit is precies het dwangmatige gedrag dat met genezingstherapie verholpen moet worden, meent Said Abdel Azim, hoogleraar psychiatrie van de Universiteit van Kairo gespecialiseerd in seksualiteit en voorzitter van de Egyptische Vereniging van Psychiatrie. De muren van zijn rommelige kliniek in de drukke binnenstad zijn behangen met oorkondes van seminars en workshops die hij wereldwijd heeft bijgewoond. In de wachtruimte zitten vijf zenuwachtige patiënten die elkaar niet durven aan te kijken.

„Homoseksualiteit is een programmeerfout”, zegt hij in zijn kantoor dat gemeubileerd is met een formica bureau, twee oude pluchen stoelen en een bedmet versleten lakens. „Soms is het nodig om de software te wissen en opnieuw te installeren.” De homo’s die hem bezoeken, weigeren hun seksualiteit te accepteren, vertelt hij. „Ze weten dat het fout is.”

Azim meent dat Egypte heel tolerant is voor homo’s. „Zolang je het maar privé houdt, zal niemand er een probleem van maken. Maar het is verboden er openlijk voor uit te komen, want dan roep je op tot vrij seksueel verkeer.”

Hij stoort zich aan de Westerse druk binnen de internationale psychiatrische beroepsverenigingen om homoseksualiteit te beschouwen als een seksuele variant en niet als afwijkend gedrag dat behandelbaar is. Het zijn met name de bijwerkingen van homoseksualiteit, zoals depressie, angst, manische stoornissen of hyperactiviteit waarvoor Azim homo’s zegt te moeten behandelen. Daarnaast probeert hij patiënten zelfbeheersing te laten ontwikkelen zodat ze zich van seks kunnen onthouden. „Het vergt dezelfde behandeling als bij welke verslaving dan ook. Soms werkt dat, maar vaak vervallen ze toch weer in oud gedrag, net als alcoholisten en gokkers.” Eén keer dacht hij de seksuele geaardheid van een patiënt echt te hebben veranderd: „Maar ook dat ging na een tijdje verkeerd. Die jongen zit nu in de prostitutie.”