Bekende uitspraak nooit in werk van Voltaire gevonden

Frank Ankersmit (NRC Handelsblad, 11 februari) kent grote politiek-historische betekenis toe aan, zoals hij schrijft, ”de bekende uitspraak van Voltaire: ik vind Uw ideeën volstrekt weerzinwekkend, maar ik ben bereid mijn leven te riskeren voor uw vrijheid om die te uiten.”

Tekeningen Cyprian Koscielniak Koscielniak, Cyprian

Die uitspraak is in het werk van Voltaire nooit gevonden. Het sprookje dat hij zijn leven over had voor de waarheid, is in de wereld gebracht door de Britse schrijfster E.B. Hall (pseudoniem: S.G. Tallentyre). Zij schreef Voltaire in 1906, in haar Friends of Voltaire, met betrekking tot Helvétius deze uitspraak toe: ”I disapprove of what you say, but I will defend to the death your right to say it”, en zij herhaalde dat in iets andere bewoordingen in 1919.

Hall heeft later uitdrukkelijk verklaard dat deze formuleringen van haar waren, en niet van Voltaire.

Wat Voltaire wél geschreven heeft m.b.t. Helvétius is: ”[...] noch de dwalingen in zijn boek, noch de waarheden als koeien die hij zo nadrukkelijk verkondigt, hebben ooit mijn instemming gehad. Toen dwazen hem juist om die waarheden veroordeelden, heb ik het ronduit voor hem opgenomen.” (Questions sur l`Encyclopédie)

Op 8 februari 1776 schreef Voltaire bovendien in een brief: ”Ik ben dol op de waarheid, maar beslist niet op het martelaarschap.”