Ajuus Hirsi Ali is slecht koopmanschap

Redacteur NRC Handelsblad

Of de regering het wil of niet, Hirsi Ali is een uithangbord van Nederland geworden. Na Johan Cruijff is zij waarschijnlijk de bekendste Nederlander in het buitenland. Nu de Verenigde Staten en Frankrijk niet geneigd zijn haar beveiliging in Amerika te betalen, lijkt ook zij terug te keren naar haar oude club. Ook zij blijft voorlopig op haar buitenlandse heuvel wonen, maar als het erop aankomt hoort zij bij het merk Holland.

Het is niet nodig eerst haar uitspraken over de islam te plaatsen op een schaal van Voltaire tot Wilders, om te zien dat de kwestie van Hirsi Ali’s bewaking direct effect heeft op het aanzien van Nederland. De affaire betekent meer voor het Nederlandse buitenlands beleid dan menige nijvere diplomatieke démarche in hoofdsteden rond de aarde kan doen vergeten.

De feiten zijn kil. Frankrijk beschermt alleen Franse diplomaten in het buitenland, dus als Hirsi Ali met een Frans paspoort in Washington wil wonen, moet zij, net als met haar huidige paspoort voor haar eigen bescherming tegen fatwa-medewerkers opdraaien. Franse intellectuelen en junior-bewindslieden spraken twee weken geleden hartverwarmende woorden op een Hirsi Ali-bijeenkomst in Parijs, maar de Quai d’Orsay trekt één lijn met het Binnenhof.

Het American Enterprise Institute, de denktank waar zij in Washington een studeeraanstelling heeft, is rijk genoeg maar wil kennelijk niet over de brug komen met 24-uursbewaking. Onderdak en morele steun volstaan. In het Europese Parlement zijn ook nog niet genoeg handtekeningen verzameld om aanspraak te maken op Europees geld. Vandaar Hirsi Ali’s steeds pijnlijker bedeltocht.

Den Haag was deze week een beetje met vakantie, maar de vraag dringt zich opnieuw op of Nederland bij zijn zuinige standpunt blijft. Geen antwoord is ook beleid. In de Amerikaanse publieke opinie is Nederland vorig jaar al weggezet als een land dat zijn traditie van vrijhaven voor meningsvervolgden is vergeten. De dreigbrief op Theo van Goghs lichaam, Hirsi Ali’s onvrije vlucht, verbanning door haar Haagse buren en het koele vaarwel door de eerst trotse VVD is bekend bij iedere Amerikaan die het wilde lezen.

De Franse intellectuele goegemeente, altijd te porren voor een martelares op een zeepkist, sprak schande van Nederlands lafheid. Hirsi Ali zei in een gesprek met Le Nouvel Observateur dat de Nederlandse regering geen aanstoot wil geven in de islamitische wereld: „Men heeft me het vuile werk laten doen, en daarna ben ik in de vuilnisbak gegooid.” Ook in Duitsland, dat er niet direct mee te maken heeft, is het deze week weer raak. Het weekblad Die Zeit analyseert de Nederlandse houding aldus: Hirsi Ali werkt Den Haag op de zenuwen, opgeruimd staat netjes. Geheim is het dus niet.

De Ayaan-moeheid was al duidelijk in het Kamerdebatje met de minister-president begin oktober. De regeringsfracties staken geen vinger uit, die mevrouw heeft kapsones, ajuus. Het PvdA-fractielid Kalma, GroenLinks en D66 pleitten voor wereldwijde bescherming, van de rest kon zij opvliegen (economy). Na nog een paar maanden beschadiging van het aanzien van Nederland als land dat het vrije woord in zijn canon gegrift heeft staan, laat politiek Nederland Hirsi Ali nog steeds barsten. Volgens opiniepeilingen met instemming van een ruime meerderheid van het Nederlandse volk.

Los van de morele verwerpelijkheid van die houding is het slecht diplomatiek koopmanschap. Dit eclatante gebrek aan principes verpest meer internationaal respect dan het braafste percentage ontwikkelingshulp kan opbouwen. Op de rijksbegroting 2008 is 93,7 miljoen euro uitgetrokken voor ‘versterkt cultureel profiel, positieve beeldvorming in en buiten Nederland’. Tweederde is voor ‘draagvlak buitenlands beleid’. In het buitenland heb ik uit menig cultureel- en ambassadepotje goede dingen zien doen, van het verkopen van Nederland designland tot en met het aan schriftjes helpen van dankbare kindjes in verre buitengewesten.

Maar het ministerie besteedt ook tonnen aan allerlei vormen van Holland Promotion waarvan het nuttig effect niet opweegt tegen het schadelijk effect van Hirsi Ali als uithangbord van onze comfortabele bekrompenheid, ons afscheid van Voltaire in de termen van proto-intellectueel Bernard-Henri Lévy. De conclusie is simpel en niet duur.

Zet de bescherming van Hirsi Ali desnoods als ‘Holland marketing tool’ op de post ‘positieve beeldvorming in het buitenland’ op de begroting. Die 1 à 2 miljoen om Hirsi Ali een jaar te beschermen is beter besteed dan het miljoen dat op één dag werd uitgegeven aan de manifestatie die vorige zomer onder de naam ‘Het Akkoord van Schokland’ de Millenniumdoelen dichterbij moest brengen. Wie had die show onthouden als de organisatie niet zonder aanbesteding was gegund aan geestverwanten van de minister? Hirsi Ali’s lot ruïneert Nederlands beeldvorming in de wereld week na week, maand na maand.

Het is moeilijk ongelijk te bekennen in de politiek en van standpunt te veranderen zonder gezichtsverlies. Maar wat zou het een mooi gebaar zijn ter ere van één jaar Balkenende IV. In plaats van het toch wat verdrietig in PvdA-kring met Aldi-bubbels vieren van de coalitieverjaardag, zouden de drie gezworenen van Beetsterzwaag kunnen verklaren: „We hebben er nog eens over nagedacht, we blijven hopen dat landgenoten van iedere komaf en godsvoorkeur inschikkelijk met elkaar willen samenleven, en wij gaan niet over ieders welzijn in de wereld, maar wij vinden het recht van spreken van oud-Kamerlid Hirsi Ali even belangrijk als de Nederlandse traditie van tolerantie jegens mensen met wie we het ook niet altijd eens zijn. Wij willen niet dat haar iets overkomt.”

Vervolgens voegen zij de daad bij het woord, betalen haar bodyguards wereldwijd en laten onze diplomaten op beschaafd vertrouwelijke wijze het gerucht verspreiden dat we de VS niet voor het hoofd wilden stoten op hun grondgebied, maar dat we natuurlijk nooit onze normen hebben verloochend en ook in stilte een oogje in het zeil hielden, al zeiden we van niet. Zo kennen ze ons weer, niet onnodig bescheiden en best wel principieel.

Reageren kan via nrc.nl/chavannes (Reacties worden pas openbaar na goedkeuring door de redactie).