Nieuw Rijksmuseum

Het Rijksmuseum, dat nog jaren in de steigers zal staan, heeft juist nu mensen nodig met organisatietalent. Die kwaliteit bezit de in juli aantredende directeur Wim Pijbes in ruime mate. Onder zijn leiding is de Rotterdamse Kunsthal uitgegroeid tot een drukbezocht cultureel centrum, bekend om speelse initiatieven en gevarieerde tentoonstellingen, van cartoons uit Playboy tot en met schilderijen van Willem de Kooning.

Dat Pijbes behalve kunsthistoricus ook een goede netwerker is, blijkt uit de ongebruikelijke procedure voor zijn benoeming. Hoewel hij lid was van de Raad van Toezicht en ook in de sollicitatiecommissie zat voor een nieuwe directeur, werd hij door verscheidene prominenten uit de kunstwereld naar voren geschoven. Nadat hij was gepolst, stelde hij zich kandidaat, stapte hij uit de sollicitatiecommissie en werd de profielschets aangepast. Deze procedure is in strijd met de strikte scheiding tussen directie en toezicht, zoals voorgeschreven in de Nederlandse cultural governance code.

Daar staat tegenover dat Pijbes als voormalig toezichthouder beter dan een nieuwkomer in staat zal zijn om de draad van een gecompliceerde verbouwing op te pakken. Hij moet de autoriteiten met hun uiteenlopende eisen in het gareel zien te houden. Mede wegens de honderdeneen vergunningprocedures duurt de restauratie veel langer dan voorzien. Nieuw uitstel moet worden voorkomen.

Pijbes past in de nieuwe, didactische opzet van het Rijksmuseum, waarbij kunst en historische voorwerpen worden gecombineerd. Dat is nu al in beperkte mate het geval bij de tijdelijke, kleinere expositie in de zijvleugel van het gebouw. Een VOC-scheepsmodel biedt achtergrond bij schilderijen van rijke kooplieden. Naast kunst moet het Rijksmuseum van oudsher de nationale geschiedenis tentoonstellen. Maar er zit er spanning tussen die twee doelstellingen.

Het zou passen in de tijdgeest om nog meer accent te leggen op de canon en de nationale identiteit. Sommige politici dringen daarop aan. Maar er komt al een nationaal historisch museum in Arnhem. Het is goed om schilderijen in een historische context te plaatsen, maar het is niet de bedoeling dat de wereldberoemde topstukken dienst doen als wandplaten. Te veel extra’s leiden af van de schilderprestaties van Hals, Ruisdael, Van Goyen, Vermeer, Rembrandt. Wereldwijd staat het Rijksmuseum bekend om de zeventiende-eeuwse kunst. Ook latere perioden zoals de negentiende eeuw en de twintigste eeuw krijgen meer aandacht en ook daar komen objecten bij. Er zijn onlangs portretfoto’s gekocht die zijn gemaakt door de overleden fotograaf Paul Huf. Het bureau van premier Willem Drees krijgt een plaats. Verder kunnen kunstwerken worden geleend voor tijdelijke exposities. Afwisseling maakt het museum interessanter voor vaste bezoekers. Omdat er met zoveel binnenlandse partijen en op zoveel niveaus moet worden onderhandeld, is het begrijpelijk dat er na een zoektocht in het buitenland een Nederlandse directeur is aangesteld. Die zal zijn talent voor netwerken, organiseren en inspireren hard nodig hebben.