Mam houdt een oude zon onder de loep

Sally Nicholls: Als je dit leest ben ik dood. Vertaald door Sandra van de Ven.10+, De Fontein, 191 blz. €14,95

Jenny Downham: Voor ik doodga. Vertaald door Mariëtte van Gelder. 15+, Mouria; 303 blz. €14,90

De Britse schrijfster Sally Nicholls heeft vorige week de toonaangevende Waterstone’s Children’s Book Award 2008 gewonnen. Wie het bekroonde boek Als je dit leest ben ik dood uit heeft, snapt meteen waarom. Het vlotte verhaal over een stervend kind is verrassend luchtig, vaak hilarisch en op gepaste momenten ontroerend.

Nicholls’ debuutroman heeft wel wat van Voor ik doodga, de eerste jeugdroman van Jenny Downham. In beide boeken staat de jonge hoofdpersoon op het punt te sterven aan leukemie. Zowel de 11-jarige Sam (Nicholls) als de 16-jarige Stella (Downham) heeft een lijst met dingen die nog gedaan moeten worden voor de dood – van het vestigen van een wereldrecord (Sam) tot het plegen van een winkeldiefstal (Stella). Beiden tobben met de infusen van bloedplaatjes en plotselinge bloedneuzen.

Beiden hebben ook één zorgzame ouder en één die zich min of meer drukt. De vader van Sam is een drukbezette advocaat, die heel lang doet of er niets aan de hand is. Totdat hij onverwachts een dag thuis blijft en een zeppelintocht regelt. In de zeppelin ontdekt Sam dat de raampjes open kunnen: ‘Het was alsof je naar een foto keek, alleen zat je zelf in die foto’.

De moeder van Stella heeft lang geleden haar gezin verlaten en komt wat aarzelend langs bij haar stervende dochter. In het ziekenhuis begint ze wanhopig herinneringen aan een vroegere vakantie op te halen. ‘Ik luister dus naar mam, die een oude zon onder de loep houdt, verschoten dagen, voorbije schoonheid’.

De manier waarop Nicholls en Downham elk de ‘afwezige’ ouders neerzetten is typerend voor hun verschil in aanpak. De omslag van Sams vader is vrij plotseling en de aanzet tot een uitgebreide beschrijving van de zeppelintocht. De omslag van de moeder van Stella verloopt geleidelijk en is de motor van de groeiende intimiteit tussen moeder en dochter.

Als je dit leest ben ik dood van Nicholls drijft vooral op actie en anekdotes. Het boek zit vol originele lijstjes (‘Vragen waar niemand antwoord op geeft’), ‘bizarre feiten’ en slapstick-achtige scènes, zoals die waarin Sam een neergaande roltrap oprent. Allemaal aanstekelijk verteld door een dappere en bijdehante jongen.

Voor ik doodga is in essentie een reeks fraaie portretten van mensen, die langzaam veranderen in het zicht van Stella’s dood. De excentrieke buurjongen die een geliefde wordt, de wispelturige vriendin die bijna haars ondanks troost biedt, de vader die eerst wordt verketterd als overbezorgd en dan dankbaar wordt aanvaard als de onwankelbare rots. De vaardigheid waarmee Downham deze personages om elkaar heen laat dansen, verraadt haar wortels in het theater.

Nicholls leidt de lezer speels naar de dood. Downham leidt de lezer weer terug naar het volle leven.