Eerst de tong, dan de sprong

‘Deep throat’, zaterdag bij BNN, is omstreden omdat de hoofdrolspeelster zei tot seks te zijn gedwongen. Niets van dat al bij ‘Pruimenbloesem’, de Nederlandse navolger.

‘Als je ziet wat voor verschrikkingen je tegenwoordig krijgt voorgeschoteld, zou ik Deep Throat bijna een lichtvoetig sprookje willen noemen”, zegt de maker van de eerste ‘grote’ Nederlandse porno-bioscoopfilm, Pruimenbloesem, uit 1982. Willem van Batenburg (nu 66) maakte zijn film in de slipstream van het succes van Deep throat, in een tijd dat porno nog de bioscoop haalde.

„Deep throat is te prijzen om de voorzichtige pogingen tot het inbedden van de seksscènes in een verhaal”, zegt Van Batenburg waarderend over zijn grote voorbeeld, de Amerikaan Gerard Damiano, die Deep throat overigens al in 1972 draaide. „Het uitgangspunt – vrouw heeft clitoris achterin haar keel – is briljant; een sterk punt en mooi symbool voor álle seks die afwijkend is. Ook spelen de hoofdrolspelers naturel – dat hadden we wel anders meegemaakt.”

Van Batenburg en Damiano mogen dan beiden de porno tot ‘grote’ bioscoopfilm hebben willen verheffen – toch zijn de verschillen groot. „Ja fijn ga door” en „Oh, je maakt me geil” klinken natuurlijk al heel anders dan wat er zoal in Amerikaanse porno wordt geroepen.

Maar ook inhoudelijk zijn er grote verschillen. Waar Deep Throat-hoofdrolspeelster Linda Lovelace achteraf verklaarde tegen haar wil tot het spelen van seksscènes te zijn gedwongen – een gegeven waarvan tegenstanders van de televisievertoning van morgen maar al te graag gebruik maken – zijn zulke klachten van haar Nederlandse evenknie Diane de Koning nooit vernomen. Begrijpelijk ook: wie Pruimenbloesem nu ziet, wordt getroffen door het bijna vrouwvriendelijk karakter van de film.

Pruimenbloesem was een pionierswerk. Er werden vóór 1982 in Nederland geen lange erotische films gemaakt, als je de films die de uit Italië afkomstige Lasse Braun midden jaren zeventig in zijn studio in Breda met buitenlandse acteurs vervaardigde, niet meetelt.

Willem van Batenburg werkte als bedrijfsleider in een bioscoop waar naast actiefilms en westerns ook (soft)porno werd vertoond. Dag in dag uit werd hij geconfronteerd met de belabberde kwaliteit ervan. Dan is een van de oplossingen het zelf gaan fabriceren van erotica.

Na tientallen korte pornofilmpjes filmde Van Batenburg in 1981 in de Betuwe Pruimenbloesem, over de erotische avonturen van een vrijgevochten vrouw. Ze heeft een oudere echtgenoot, houdt er talloze minnaars op na, heeft lesbische seks en geniet van haar seksualiteit. Van Batenburg besteedde, meer dan gebruikelijk was en is in het genre, veel aandacht aan de scènes die aan de seks voorafgaan: erotische spanning, schalkse blikken.

Pruimenbloesem zou je, 25 jaar later, dus misschien kunnen prijzen om het feministisch gehalte, net als Van Batenburgs tweede pornofilm, Een schot in de roos uit 1983. In beide films staat de seksualiteit van de vrouw namelijk voorop. Háár genot is het belangrijkste, niet dat van mannen.

In de openingsscène van Pruimenbloesem ligt hoofdpersoon Myriam op bed met haar minnaar. Na een speels begin waarin pruimen de hoofdrol spelen, beginnen ze te vrijen. Dan gaat de telefoon. De vriendin van Myriam is aan de lijn. Myriam vertelt over haar minnaar, die ze ondertussen aanspoort door te gaan met likken. Na een tijdje komt haar oudere echtgenoot binnen. Nu wordt het de minnaar te gortig. Hij druipt verontwaardigd af. Een nieuwsgierige vriendin én een voyeuristische man zijn hem te veel aan perversie. Hierna volgt een scène waarin Myriam zich op een luchtbed in het zwembad bevredigt.

Er is een kwartier voorbij en er is nog geen penetratie in beeld geweest. Voor een pornofilm (uit welke tijd dan ook) is dat hoogst ongebruikelijk. Wat Pruimenbloesem ook verrassend maakt, zijn ‘lesjes’ voor de man die in elke seksscène zitten. Als ze telefonisch met haar vriendin spreekt terwijl de man haar likt, zegt Myriam: „Je kent mijn devies. De eerste keer klaar op de tong en dan pas de grote sprong.” En als een nieuwe minnaar in de eerste scène waarin een penetratie zit nogal tempo maakt, zegt Myriam: „Hé rustig, je hoeft de trein niet te halen. Een boemeltrein is toch veel gezelliger dan de sneltrein? Dan hoef je niet meteen uit te stappen.” Het mannelijk orgasme – in de meeste porno een must – krijgen we in de hele film niet te zien.

In 1982 viel dit vrouwvriendelijk karakter van de film niemand nog op. Integendeel: er werd vol walging over de film gesproken in de televisieshow van Sonja Barend (waar twee jaar eerder ook al tegen Paul Verhoevens Spetters werd gefulmineerd) en feministes gooiden verfbommetjes tegen de Utrechtse bioscoop waar Van Batenburg bedrijfsleider was en de film drie keer per dag draaide. „We komen met de film precies terecht in de glorieuze strijd van het feminisme tegen pornografie”, schrijft Van Batenburg in zijn memoires. „Dreigtelefoontjes, bekladden van etalages, stinkbommen. Is er betere reclame denkbaar? Vanaf de eerste dag loopt de film prima”.

Maar anno 2008 lijkt een televisievertoning van Pruimenbloesem alleszins denkbaar, zo niet wenselijk. BNN! Ken uw taak bij de verspreiding van het Nederlandse pornocultuurgoed! De zegen van de filmmaker hebt U. Van Batenburg anno 2008: „Het zijn meestal religieuze mensen die openheid rond seksualiteit bestrijden, omdat ze de geest belangrijker vinden dan het lichaam. De christelijke volgorde van ‘eerst liefde, dan pas seks’ heeft in de loop der eeuwen al voor aardig wat problemen gezorgd. Maar die christenen leren niet bij: dikke dekens en verbieden blijven het parool. Je zou er om lachen als het niet zo zielig en treurig was.”

Zaterdag 23 febr.: Ned. 3, 22.30u: Inside Deep Throat (documentaire); 00.25u Deep Throat.Pruimenbloesem is verkrijgbaar op dvd: Pruimenbloesem (Nederland, 1982). Regie: Willem van Batenburg.Van Batenburg: ‘Het komt allemaal weer omhoog. De memoires van een erotisch filmmaker.’ Uitgeverij Aspekt (Soesterberg, 2007).

Rectificatie / Gerectificeerd

CORRECTIE

Pruimenbloesem

In het artikel ‘Eerst de tong, dan de sprong’ (CS 22/2) wordt de suggestie gewekt dat Pruimenbloesem alleen een mannelijk orgasme in de slotscène laat zien. Dat is niet zo