China schrikt van Spielberg

China is zeer onaangenaam getroffen door de golf van kritiek op zijn rol in Soedan.

Peking wil niet dat de Spelen door de kwestie-Darfur worden overschaduwd.

Na een week broeden hebben de Chinese autoriteiten een nieuwe pr-campagne en een charmeoffensief gelanceerd om te verhinderen dat Olympische Spelen 2008 worden overschaduwd door de oorlog in de Soedanese regio Darfur en andere „gevoelige” kwesties.

Premier Wen Jiabao heeft gisteren topdiplomaten naar de Verenigde Staten en Groot-Brittannië gestuurd om het Chinese beleid in Soedan uit te leggen aan politici en journalisten. De speciale Chinese gezant voor Soedan, Liu Guijn, vertrok tegelijk naar Khartoum, waar de regering onder leiding van president Omar al-Bashir op een voor China zeer ongelegen moment een nieuw offensief is begonnen tegen de rebellen in Darfur.

De Chinese activiteiten houden verband met het besluit van de Amerikaanse regisseur Steven Spielberg om zich na een jaar terug te trekken als artistiek directeur van de Pekingse spelen en een open brief van elf Nobelprijswinnaars aan president Hu Jintao, beide over Darfur. Werd dat besluit van Spielberg vorige week nog afgedaan als „spijtig”, nu blijkt „het hele Chinese volk te walgen” (Xinhua) van de filmmaker. Hij boycot de Spelen, omdat China volgens hem weigert de Soedanese regering te dwingen een einde te maken aan de oorlog in Darfur, waarbij meer dan 200.000 doden zijn gevallen sinds 2003.

In talrijke beschouwingen van Chinese Afrika-experts, ingezonden brieven en reacties op internetsites wordt een mysterieuze, regisserende macht vermoed die „doelbewust het imago van China wil bezoedelen”. „Infantiel”, „lachwekkend” en „weerzinwekkend” zijn de adjectieven die gebruikt worden voor Spielberg („de verrader van de olympische geest”), de groep Dream for Darfur van actrice Mia Farrow en de elf Nobelprijswinnaars. Op internetsites wordt vooral Spielberg hypocrisie verweten, omdat hij nooit geprotesteerd zou hebben tegen de „Amerikaanse interventie in Irak waarbij 600.000 Irakezen zijn gedood”.

De verwijten worden alleen overtroffen door de berichtgeving over buitenlanders die het voor China opnemen. Dat waren gisteren IOC-voorzitter Rogge, president Bush („Ik kom zeker”) en woensdag de nieuwe grote vriend van China, de Britse premier Brown („Ik kom ook zeker”). Dat ook Bush China heeft opgeroepen invloed uit te oefenen in Khartoum blijft overigens onvermeld.

De gevoeligheid is niet verrassend voor Wang Xiangwei, media-adviseur van bedrijven en columnist in Hongkong. „Er staat veel prestige op het spel. De autoriteiten en de organisatoren van de Spelen zijn er mentaal niet op voorbereid dat de berichtgeving niet alleen gaat over de prachtige accommodaties, de gastvrijheid en het economische wonder. Dat er ook wordt bericht over mensenrechten, milieuvervuiling, gebrek aan persvrijheid en natuurlijk over Darfur moet nog verwerkt worden.”

Volgens Wang hebben de organisatoren en autoriteiten onderschat dat er in de Westerse cultuur beter geluisterd wordt naar beroemdheden als Spielberg en Farrow dan naar politici. „In Peking denken ze dat Hollywoodsterren er eigenlijk niet toe doen. Er wordt gedacht dat als de president van Amerika naar de Spelen komt alles goed gaat, maar zo werkt dat niet. En dit was maar een voorproefje.”

Dat is ook doorgedrongen tot de Chinese autoriteiten. In een telefoongesprek met de Britse premier Brown heeft premier Wen gezegd bezorgd te zijn dat de Spelen worden gepolitiseerd door internationale mensenrechtenorganisaties. De organisatoren zijn bevreesd dat grote sponsors, zoals Coca Cola, VW, Nike en Adidas, zich onder druk van internationale publiciteit terugtrekken.

Het nieuwe Soedanese offensief tegen rebellen in Darfur komt China in dit licht slecht uit. Premier Wen heeft daarom in allerijl de speciale Chinese gezant naar president Bashir gestuurd om hem te „adviseren” voor „stabiliteit” te zorgen. Aan de andere kant maakt China geen aanstalten gevolg te geven aan de oproepen van Hollywoodsterren en Nobelprijswinnaars. Energiebelangen spelen een belangrijke rol, maar China heeft ook ideologische argumenten.

Zeven procent van de Chinese olie-import komt uit Soedan, de Chinese National Petroleum Corporation is meerderheidsaandeelhouder van de Soedanese Greater Nile Petroleum Company. China heeft ruim twee miljard dollar geïnvesteerd in dammen, elektriciteitsnetwerken, ziekenhuizen en scholen. Als gevolg van de Chinese aanwezigheid en investeringen in de oliewinning groeit de Soedanese economie met meer dan 12 procent per jaar en gaat de Soedanese president in een fraai paleis wonen dat met een Chinese rentevrije lening wordt gebouwd. Het leger is uitgerust met Chinese vliegtuigen en wapens.

Liu Naya, hoogleraar aan het Instituut voor West-Aziatische en Afrikaanse studies in Peking is een scherp criticus van Spielberg. „China trekt zich wel degelijk het lot van de Darfuri aan. China draagt bij aan de vredesmacht van de VN en de Afrikaanse Unie. China heeft dit conflict niet veroorzaakt, China is niet verantwoordelijk voor de wreedheden, maar dat schijnt Spielberg niet te willen begrijpen. En China doet wat het kan om de humanitaire crisis te verlichten, maar er is een grens aan wat in een dergelijk, onoplosbaar conflict gedaan kan worden.”

Politieke en ideologische argumenten spelen ook een grote rol voor de Chinese autoriteiten, zegt Liu. „Het principe van non-interventie in de binnenlandse aangelegenheden van een ander land is een fundament van de buitenlandse politiek.”