Boeing worstelt met zijn Dreamliner

Vliegtuigfabrikant Boeing kan grote schadeclaims verwachten van klanten die te laat hun 787 Dreamliner krijgen. Toch blijven de orders voor het nieuwe toestel binnenstromen.

Aan het eind van de rondgang door de Boeingfabriek gaat het ‘mis’. De vliegtuigbouwer wilde alleen de productielijn van de Boeing 777 laten zien. Maar iemand neemt een verkeerde afslag en ineens staan we, onbedoeld, tegenover een stellage met de 787 Dreamliner, het toestel waarvan de productie Boeing grote kopzorgen oplevert.

Dan Abraham, een van de marketing directors, kan de exposure van de Dreamliner niet meer voorkomen en ontsteekt in woede. „Hier mogen jullie niets over opschrijven. En de foto’s uit je camera moeten jullie wissen”, schreeuwt hij. Het is te laat: we zien wat we zien. Daar staat een half ontmantelde Dreamliner met de neus eraf. Boven de voorste toegangsdeur staat ‘experiment’. Veel activiteit is er niet, het personeel zit aan de zijkant.

De 787 Dreamliner is een revolutionair vliegtuig – 80 procent van het volume bestaat uit composiet (met koolstofvezel versterkt plastic). Het vliegtuig had al lang en breed in de testfase moeten zitten, maar heeft nog geen meter gevlogen. De reden? Het productieproces, verdeeld over tientallen landen, bleek te ingewikkeld. Zo komen de vleugels uit Japan, enkele rompdelen uit Italië, deuren en landingsgestellen uit Frankrijk. Pas bij de eindassemblage in Everett kwamen de ingenieurs van Boeing er vorig jaar zomer achter dat aangeleverde onderdelen niet goed op elkaar aansloten, waardoor er ter plekke nog veel extra werk moest worden verricht. Ook waren er op het laatste moment te weinig fasteners, de popnagels die het toestel bij elkaar moeten houden.

Randy Tinseth, de vice-president marketing van Boeing Commercial Airplanes (de civiele divisie van het bedrijf) gaat in een toelichting diep door het stof over de vertraging. „Dit hebben we niet goed gedaan”, zegt Tinseth. „Wij kunnen op dit moment niet aan de verwachtingen van onze klanten beantwoorden en dat spijt ons zeer.”

De 787 Dreamliner is nu bijna een jaar vertraagd. Boeing voorziet het begin van de testvluchten tegen de zomer en aflevering van het eerste toestel vroeg in 2009. Maar hoe zeker is dat? Scott Carson, de bestuursvoorzitter van Boeing Commercial Airplanes houdt zich in Seattle op de vlakte. „Het toestel wordt elke dag een beetje beter. Het ligt niet aan het ontwerp van de 787, daar is niets mis mee.” Volgens Carson heeft nog geen enkele klant zijn order voor de 787 geannuleerd.

Veel zal afhangen van de vraag of Boeing zich kan houden aan de nieuwe beloftes. James Wallace, Boeing-analist van de Seattle Post, is daar niet zo zeker van. „Ik vermoed dat de eerste testvlucht, gepland voor juni, wel zal worden gehaald. Maar dan? Hoe zal het testprogramma verlopen? Eén serieuze hobbel en de volgende vertraging is een feit.”

Tot nu toe hebben bijna honderd maatschappijen in totaal 857 Dreamliners besteld, die een waarde vertegenwoordigen van 95 miljard euro. Annuleringen zijn er niet – mede doordat maatschappijen geen alternatief hebben – maar er wordt wel gemord. De klanten die het eerst hun vliegtuigen zouden krijgen – het Japanse ANA, Qantas uit Australië, Air India en het Amerikaanse leasebedrijf ILFC – eisen compensatie. Boeing wil niet zeggen om welke bedragen het gaat. De topman van ILFC, Steven Udvar-Hazy, zei deze week tegen persbureau Reuters dat hij „op grote schaal” financiële genoegdoening wil van Boeing. ILFC is met een order van 74 toestellen de grootste afnemer van 787’s. „Het gaat niet alleen om ons, wij moeten op onze beurt weer de klanten die bij ons leasen teleurstellen”, aldus Udvar-Hazy.

Luchtvaartmaatschappijen zijn niet de enige klagers bij Boeing. Toeleveranciers, grote en kleine, willen boter bij de vis – door de vertraging moeten ze hun productie uitstellen en dat kost geld. Zo levert het bedrijf Spirit Aero Systems de neus voor de 787. Oorspronkelijk zouden dat er 45 zijn dit jaar. Maar een neus is alleen nodig als er ook een toestel wordt afgeleverd en dat zullen er dit jaar veel minder zijn dan aanvankelijk gepland. Spirit gaat uit van 20 tot 25 neuzen en dat scheelt het bedrijf tussen de 120 en 150 miljoen euro omzet. Boeing moet voor de kosten opdraaien, vindt Spirit Aero Systems.

Johan Zandstra, inkoopmanager bij KLM, toont begrip voor Boeing en vliegtuigbouwers in het algemeen. „Een nieuw type auto wordt eerst gebouwd, uitvoerig getest en dan op de markt gebracht en verkocht. Bij een vliegtuig is de volgorde door de hoge investeringskosten omgekeerd: maatschappijen bestellen eerst een nieuw toestel op basis van specificaties. Pas jaren later wordt het vliegtuig gebouwd. Het ligt voor de hand dat je daarbij aanloopproblemen hebt.” KLM wil daarom ook nooit een launching customer zijn, de eerste maatschappij die met een nieuw type vliegt. „We wachten liever een paar jaar”, zegt Zandstra, „dan zijn de kinderziektes eruit.”

Topman Peter Hartman van KLM noemt de Dreamliner „een schoonheid”. Maar of KLM het toestel ook gaat bestellen, wil Hartman niet zeggen. KLM streeft ernaar rond 2015 een nieuw type vliegtuig in de vloot op te nemen, óf de Dreamliner óf de Airbus A350, een vergelijkbaar vliegtuig van de Europese concurrent van Boeing. KLM moet wel haast maken met haar besluit, vindt Randy Tinseth. „Ons orderboek zit helemaal vol. Wie nu de Dreamliner bestelt, krijgt hem pas in 2016.” Hoe langer maatschappijen wachten hoe later het wordt, zegt Tinseth.