Hoe zit dat nu met Den Uyl?

Gisteren opeens in het nieuws: ‘Joop den Uyl had zeer rechtse sympathieën’. Dit staat in het proefschrift Joop den Uyl, 1919-1987. Dromer en doordouwer van politicologe en Volkskrant-columnist Anet Bleich. Den Uyl (PvdA) was in de jaren zeventig premier van Nederland. Hij overleed in 1987. De promotieplechtigheid is vandaag aan de Universiteit van Amsterdam.

Maar wat staat er nou precies in het boek van Bleich? NRC-redacteur Hubert Smeets heeft het gelezen en schrijft erover op nrc.nl. Uit zijn stuk:

(...) In haar biografie van Joop den Uyl gaat Anet Bleich ook in op de ontwikkeling van de politieke denkbeelden van Den Uyl, die in 1919 in Hilversum werd geboren in een zwaar gereformeerd middenstandsgezin. Als scholier en student liet de jonge Den Uyl in de crisisjaren, die zich na de beurskrach van 1929 aandienden en tot diep in de jaren dertig zouden voortduren, zich inspireren door het nationaal-socialisme dat in 1933 in Duitsland aan de macht was gekomen.

Hitler was voor de zestienjarige Den Uyl een inspiratiebron, omdat zich rond de Führer een ‘herboren, zelfbewust volk’ had geschaard dat zich niet alleen door materiële waarden liet leiden. Ook „wij strijden tegen die geldmacht, die koopmansgeest die Nederland ten verderve voert”, schreef hij als scholier in 1935 in een opstel.

Maar de rassenleer en het antisemitisme van de nazi’s waren verderfelijk in de ogen van deze door en door gereformeerde jongen. Den Uyl is nooit lid geweest van één of andere fascistische of nationaal-socialistische organisatie. In de zomer van 1939 heeft hij wel twee maanden doorgebracht in de Noordduitse stad Kiel. Den Uyl was daarin absoluut geen uitzondering. Veel jonge mannen, die door hun afkomst niet naar het socialisme of liberalisme kónden overstappen, schurkten in die jaren tegen allerhande pleitbezorgers van een nieuwe anti-plutocratische orde aan.

Vanaf 1940 veranderde zijn leven in één klap. Vanaf toen droeg Den Uyl bij aan het verzet van de illegale pers, onder meer als medewerker van de clandestiene kranten De Nieuwe Vrijheid en Vrij Nederland. (NRC)

Lees het volledige artikel ‘Juliana bedankte Den Uyl voor redden monarchie’ van Hubert Smeets op nrc.nl