Besmettelijk, riskant en vaag

De onafhankelijkheid van de provincie Kosovo zal weinig positiefs opleveren.

De economische malaise zal blijven bestaan en de kans op geweld valt niet uit te sluiten.

De eenzijdig afgekondigde onafhankelijkheid van Kosovo afgelopen weekeinde zal verstrekkende gevolgen hebben. Ik noem er vier.

1Het volkenrechtelijk probleem. Omdat de goedkeuring van de VN-Veiligheidsraad ontbreekt, overschrijdt dit proces de volkenrechtelijke grenzen. Formeel wordt de provincie bestuurd door de VN-missie die in 1999 is ingesteld krachtens resolutie 1244. De facto voert de VN deze taak niet uit. De macht zal bij de missie van de Europese Unie komen te liggen. Onder verwijzing naar die resolutie houdt de EU vast aan haar recht zo’n missie in te stellen, maar de legitimiteit is twijfelachtig.

In elk geval is de onafhankelijkheid van Kosovo van belang. Praktisch gezien wordt het een nieuw soort internationaal protectoraat. Kosovo weet heel goed dat de onafhankelijkheid de economische crisis, de hoge werkloosheid en criminalisering niet zal oplossen. En als Belgrado economische druk op Kosovo uitoefent, kan de situatie aldaar weleens verslechteren. Op lange termijn zal de economie van Kosovo geheel afhankelijk zijn van de EU, en de internationale financiële instellingen zullen nauwelijks in staat zijn hulp te bieden aan een provincie met zo’n vage status.

2De kans op gewapende conflicten valt niet uit te sluiten. Belgrado en Pristina zitten er geen van beide op te wachten, maar er zijn genoeg radicalen onder de Kosovaren en Serviërs die tot provocaties in staat zijn. De autoriteiten in Kosovo en hun westerse bondgenoten hechten veel belang aan het welzijn van de Servische minderheid. Elk incident kan rampzalige morele gevolgen voor de zelf geproclameerde provincie hebben.

Bovendien zal de onafhankelijkheidsverklaring onaangename repercussies in Bosnië en Macedonië hebben. Halverwege de jaren negentig, toen de staat Bosnië-Herzegovina conform de Dayton-akkoorden werd ingericht, kregen de etnische gemeenschappen – Serven, Kroaten en moslims – geen zelfbeschikking. De internationale beschermers van de Bosnische soevereiniteit dwongen deze drie gemeenschappen om zich in één staat te verenigen. De nieuwe staat werd gebaseerd op het non-etnische beginsel.

De onafhankelijkheid van Kosovo berust op het etnische beginsel dat de Bosnische Serviërs in staat stelt zelfbeschikking en aansluiting bij Servië te eisen. Een Bosnische herverdeling brengt reusachtige problemen voor heel Europa met zich mee.

Macedonië op zijn beurt is een land met een duidelijk aanwezige en snel groeiende Albanese minderheid. Ook al is de gedachte aan een Groot Albanië meer een politiek verhaal, de Albanezen zelf zouden zich weleens als een verdeelde etnische gemeenschap kunnen zien.

3Het geval-Kosovo zal een precedent scheppen dat de ontwikkelingen in andere delen van Europa zal beïnvloeden. Deze invloed zal vermoedelijk niet beslissend zijn in stabiele en welvarende EU-landen met een separatistisch potentieel zoals Frankrijk, België, Spanje en Groot-Brittannië. Maar minderheden in instabiele landen als Bosnië, Macedonië, Georgië, Moldavië en Azerbeidzjan zullen dit als een regelrecht precedent uitleggen.

4Het groeiende onvermogen van internationale instellingen. Internationale instellingen worden zwakker en mengen zich minder in de oplossing van dringende kwesties. Het onvermogen van de grootmachten om het over de gedragsregels eens te worden leidt tot de afbraak van bijna alle wereldorganisaties. Het volkenrecht verandert steeds meer van een grondslag tot besluitvorming in een instrument ter legalisering van voldongen feiten.

Fjodor Loekjanov is een Russisch politicoloog en redacteur van het Moskouse tijdschrift ‘Russia in Global Affairs’. ©RIA Novosti.

Het laatste nieuws over onafhankelijk Kosovo op de site nrc.nl/kosovo