Voorbarige minister

Wat heeft minister Van Middelkoop (Defensie, ChristenUnie) bezield om gisteren een onderzoek naar buiten te brengen dat meer vragen oproept dan antwoorden geeft? Het gaat om zeer ernstige incidenten in Uruzgan waarbij Nederlandse en Afghaanse soldaten door eigen vuur om het leven zijn gekomen of zouden zijn gekomen.

Het onderzoek van de commandant der strijdkrachten, Dick Berlijn, naar de gebeurtenissen op 12 en 13 januari 2008 geeft volgens de minister, in een brief die hij naar de Tweede Kamer heeft gestuurd, „een stabiel beeld van de feiten”. Desondanks is er wat betreft de slachtoffers slechts één harde conclusie te trekken: de twee Afghaanse soldaten die aan Nederlands/Afghaanse zijde meevochten zijn „zeker omgekomen” als gevolg van Nederlands vuur. De Nederlandse soldaat die bij operatie ‘Kapcha As’ ernstig gewond raakte en beide benen moet missen, is „zeer waarschijnlijk” het slachtoffer van eigen vuur. En ook voor de twee Nederlandse militairen die zijn omgekomen, is dit „zeer waarschijnlijk” de oorzaak. Dit laatste vermoeden had de minister ook al op 14 januari geuit in een brief aan de Kamer. Weliswaar met de toevoeging van de term ‘zeer’ blijft het dus vooral om waarschijnlijkheden gaan. Dat nu is zeer onbevredigend.

Hoewel de onderzoeken in opdracht van de commandant en het Openbaar Ministerie ter plekke zijn uitgevoerd, roepen ze ook bij de daar gelegerde militairen veel vragen op. Dat is niet goed voor het ‘moreel van de troepen’ en het treft al helemaal niet dat de conclusies naarbuiten komen op een moment dat zij een zware militaire operatie tegen de Talibaan uitvoeren.

Uit het onderzoek van de commandant blijkt volgens de minister dat er bij de gevechten niet conform de bestaande tactische procedures is gehandeld. Maar het heeft niet afdoende uitgewezen waarom dat niet is gebeurd. Ook bleek dat de verkenningsoperatie zo laat was gewijzigd dat de voorbereidingstijd kort was. De minister heeft de Tweede Kamer een „nadere analyse” beloofd en gelukkig hebben de bevelhebbers te velde maatregelen genomen om te voorkomen dat meer soldaten slachtoffer van eigen vuur worden.

Ondanks de aankondiging van een nadere analyse wist commandant Berlijn gisteren al te vertellen dat de incidenten niet te wijten zijn aan tekortschietende communicatieapparatuur. Militaire vakbonden hadden daar eerder hun twijfel over uitgesproken. In de brief van minister Van Middelkoop wordt echter met geen woord gerept over de communicatiemiddelen. Mocht de apparatuur in Uruzgan al in orde zijn, dan verdient de communicatie tussen de minister en de hoogste militair in Den Haag nog wel verbetering.

Het is aan te bevelen dat de minister zoveel mogelijk openheid betracht over de operaties in Afghanistan, zeker als de gevolgen zo treurig zijn. Maar timing is essentieel. Incidenten waarbij militairen, zeker of zeer waarschijnlijk, door eigen vuur om het leven kwamen, dienen tot de bodem te worden uitgezocht. En die bodem is nog niet bereikt.