Overvallen en aan je lot overgelaten

Hulp voor slachtoffers van criminaliteit en ongevallen in Europa is ontoereikend.

Er is al ruim zeven jaar wetgeving, maar die wordt niet goed toegepast.

Slachtoffer van een ontvoering in Phoenix (VS). Foto AP Kidnappings are becoming more and more prevalent in Phoenix as Latin America-style kidnappings by smugglers move across the border like this one, whose victim was found alive by the Phoenix Police Department, who released this photo, during a police raid and rescue during 2007 in Phoenix. There were approximately 340 smuggler related kidnappings in 2007 that involved the City of Phoenix Police Department. (AP Photo/Phoenix Police Department) Associated Press

Een zorgeloze vakantie in Barcelona draaide voor Connie Paas (23) uit op een nachtmerrie. Na een dagje aan het zwembad werd ze met geweld overvallen. „In een flits werd ik in een wurggreep genomen. Ik heb nog om hulp geroepen, maar raakte meteen buiten westen. Toen ik trillend bijkwam, deed mijn keel afschuwelijk pijn. Mijn tas was weg.”

De politie kwam snel ter plaatse en nam aan het zwembad haar verklaring op, in het Spaans. In tien minuten was de zaak geregeld. De enige aangeboden begeleiding: een lift van de politie.

Onmiddellijke bijstand, praktisch, juridisch en psychisch, voor slachtoffers in heel Europa, daar pleit Jaap Smit, directeur van Victim Support Europe voor. „Als je iets overkomt in landen zonder fatsoenlijke voorzieningen, zoals Italië, Griekenland of Spanje, blijf je in de kou staan. Ook de faciliteiten van de nieuwe lidstaten laten te wensen over.” Zijn organisatie wil erkenning van slachtoffers op Europees niveau, zodat je in Spanje of Letland over dezelfde rechten en bijstand beschikt als in Nederland.

Victim Support Europe biedt de Europese Commissie vandaag een manifest aan waarin wordt gevraagd de positie van slachtoffers op te nemen in het nieuwe Europese actieplan voor vrijheid, recht en veiligheid. Een woordvoerder van eurocommissaris Frattini (Justitie) bevestigt dat het „heel goed mogelijk is” dat slachtoffers een prioriteit worden in het actieplan, dat in 2010 wordt opgesteld. „Zweden, dat tweede helft volgend jaar EU-voorzitter wordt, is in elk geval een voorstander.”

Connie Paas werd in Nederland drie jaar lang begeleid door Slachtofferhulp om van de nachtmerries en spookbeelden af te raken. „Die constante angst was uitputtend.” Op juridische bijstand of een schadevergoeding kon ze niet te rekenen. De feiten hadden zich immers buiten Nederland afgespeeld.

Toch werd al in 2001 op Europees niveau de status van slachtoffers geregeld in een kaderbesluit. Daarin staat dat het slachtoffer als rechtspersoon erkend moet worden, met de verplichting voor elke lidstaat om te voorzien in een aantal ‘basisrechten’ zoals slachtofferhulp, rechtsbijstand, bescherming van het slachtoffer en informatievoorziening. De lidstaten moesten ook „passende maatregelen” nemen om problemen met grensoverschrijdend slachtofferschap aan te pakken. Vage formuleringen en een te ambitieuze opzet maken dit kaderbesluit „moeilijk inpasbaar” in nationale wetgeving, zegt Antony Pemberton, onderzoeker bij het Internationaal Instituut voor Victimologie in Tilburg. „Het omvat veel terreinen van het recht, terwijl het van toepassing moet zijn op verschillende rechtssystemen.”

In Nederland worden de Europese regels vervat in een herziening van het Wetboek van strafvordering. Vorige week keurde de Kamer een wetsvoorstel goed dat de positie van slachtoffers in het strafproces regelt volgens de Europese criteria. Volgens Pemberton zijn zo de grootste nalatigheden van Nederland weggewerkt. Wel is er nog die ene ‘aanwijzing’ van het Openbaar Ministerie (OM) die de mogelijkheid uitsluit een klacht in te dienen over een misdrijf dat in het buitenland plaatsvond. Logisch, zegt een woordvoerder van het OM. „De bedoeling van aangifte doen is opsporing en vervolging. Dat kan alleen bij zaken die onder de Nederlandse rechtsmacht vallen.” Niet logisch, zegt Pemberton. „Het gaat juist over aangifte in Nederland van feiten gepleegd in het buitenland.”

Connie Paas vertrekt in oktober voor twee weken alleen naar de Verenigde Staten. „Ik ben sterker uit deze situatie gekomen.”

Lees het manifest van European Victim Support via www.slachtofferhulp.nl