Kiezer rekent af met Musharraf

Nieuwsanalyse

Pakistan viert de uitslag van de parlementsverkiezingen als een overwinning van de democratie. De positie van Musharraf is verzwakt.

Democratie doet de Pakistaanse president Pervez Musharraf geen goed. Nog geen drie maanden nadat hij zijn generaalsuniform had verwisseld voor een burgerpak, rekenden de kiezers maandag met hem af voor de acht jaar dat hij aan de macht is geweest.

Nu blijkt dat de twee belangrijkste oppositiepartijen de aan Musharraf gelieerde PML-Q hebben weggevaagd bij de parlementsverkiezingen, is duidelijk dat de positie van de president aanzienlijk verzwakt is.

Het was niet uit gebrek aan belangstelling, maar uit angst voor geweld dat de rijen bij de stembureaus kort waren. Dat de dag zonder zelfmoordaanslagen is verlopen en het aantal slachtoffers van verkiezingsgeweld beperkt bleef tot 25, werd in Pakistan gevierd als een overwinning van de democratie.

Ook de eenduidige uitslag – een proteststem tegen Musharraf – was reden voor feest op straat en een herboren zelfvertrouwen bij de Pakistaanse Volkspartij (PPP) en de Pakistaanse Moslimliga-N (PML-N), waarvan de leiders Benazir Bhutto en Nawaz Sharif acht jaar buiten het land waren gehouden.

Musharraf laat zich niet uit het veld slaan door de uitslag. En ook niet door het voornemen van de Volkspartij en de PML-N om samen een coalitie te vormen, wellicht aangevuld met de seculiere ANP. In The Wall Street Journal zei de president gisteren dat hij voorlopig niet denkt aan opstappen. „Het volk heeft maandag niet gestemd om een nieuwe president te kiezen”, zei Musharrafs woordvoerder in Islamabad. „Het heeft een nieuw parlement gekozen.”

Een ruime meerderheid van de Pakistanen verloor afgelopen jaar het vertrouwen in Musharrafs belofte van kernmacht Pakistan een stabiele, veilige, gematigde moslimstaat te maken, en Al-Qaeda en de Talibaan uit de tribale grensregio met Afghanistan te weren zonder aan de leiband van de Verenigde Staten te lopen. Washington heeft Musharraf na de aanslagen van 11 september 2001 zeker tien miljard dollar aan militaire steun gegeven in ruil voor medewerking aan de strijd tegen terreur.

Veel Pakistanen vinden dat de president door zijn nauwe band met de Amerikanen het moslimterrorisme juist aanwakkert. Ook hebben zij genoeg van de inmenging van het leger in de politiek.

Bang om de macht te verliezen maakte Musharraf de ene na de andere misrekening.

Vervolg Pakistan: pagina 5

Positie van Musharraf lijkt nu wankeler dan ooit

In het voorjaar ontsloeg hij opperrechter Iftikhar Chaudhry, wat leidde tot een opstand van juristen. In juli vielen zeker honderd doden toen hij de door moslimextremisten bezette Rode Moskee in Islamabad liet bestormen. Vooral de zes weken noodtoestand eind vorig jaar zetten veel kwaad bloed. Voor veel armen (een kwart van de bevolking leeft onder de armoedegrens) waren de hoge graanprijzen, inflatie en werkloosheid redenen op de oppositie te stemmen.

„Hij zei altijd dat hij zou vertrekken als de mensen dat wilden. Nu hebben de mensen gezegd wat ze willen”, zei oud-premier Sharif gisteren over Musharraf. Sharifs PML-N won verrassend veel zetels, gezien de grote sympathie voor de Pakistaanse Volkspartij na de moord op Benazir Bhutto, en het feit dat Sharif pas eind november terugkeerde van acht jaar ballingschap in Saoedi-Arabië. De Volkspartij mag als grootste partij de premier leveren, maar heeft de PML-N nodig voor een meerderheid.

Over veel onderwerpen is het nog onduidelijk hoe eensgezind de twee partijleiders, die elkaar morgen ontmoeten in Islamabad, zullen zijn. Het is bijvoorbeeld onbekend of zij een gezamenlijke strategie voor de bestrijding van het moslimterrorisme kunnen vinden. Asif Ali Zardari, weduwnaar van Bhutto en leider van de Volkspartij, zei onlangs dat hij de Pakistanen ervan wil overtuigen dat de strijd tegen terreur „onze eigen oorlog” is, „niet slechts die van Amerikanen”.

Sharif is volgens analisten eerder geneigd te onderhandelen met de stammen die onderdak bieden aan extremisten. De VS, die het liefst hadden samengewerkt met Bhutto, twijfelen aan de gematigdheid van Sharif, voormalig protégé van de moslimfundamentalistische dictator Zia ul-Haq.

Maar Zardari en Sharif hebben de intentie getoond om samen te werken. Zo zoeken zij toenadering over Musharrafs positie. Sharif voert een harde oppositie tegen de president. Terwijl Bhutto tot haar dood werkte aan een deal met Musharraf om de macht te delen, eiste hij zijn aftreden. Samenwerken met Musharraf is volgens Sharif „het pad van de democratie verlaten en de dictatuur omarmen”.

Zardari liet tijdens de campagne de mogelijkheid van samenwerking met Musharraf open. Maar gisteren wees ook de Volkspartij op Musharrafs eerdere belofte dat hij zou vertrekken als het volk dat wilde. Een tweederde meerderheid in het parlement kan een procedure voor afzetting beginnen. Daarvoor zouden Zardari en Sharif steun van andere partijen moeten zoeken.

Ten slotte moeten de twee partijleiders beslissen of zij de ontslagen rechters weer aanstellen, zoals Sharif eist. Als Chaudhry weer opperrechter wordt is het denkbaar dat hij de zaak weer oppakt waar hij tot de noodtoestand aan werkte: de toetsing aan de grondwet van Musharrafs herverkiezing door het vorige parlement.

Zo lijkt Musharrafs presidentschap wankeler dan ooit. Als zijn positie een breekpunt blijkt voor samenwerking met Sharif, kan Zardari uitwijken naar een coalitie met PML-Q en de MQM. Maar die combinatie zal moeilijk aan de kiezer uit te leggen zijn .

Als Zardari er niet in slaagt een levensvatbare coalitie te vormen stijgt de kans dat de nieuwe legerleider Ashfaq Kayani ingrijpt. Die heeft zich voorgenomen de inmenging van het leger in de politiek een halt toe te roepen. Wanneer hij Musharraf op de schouder tikt en de deur wijst, kan de oud-generaal moeilijk weigeren