Er komt geen Lulu Wangplein in China

Een keer nam Nederland deel aan een politieke boycot van de Olympische Spelen, in 1956 in Melbourne, uit protest tegen de inval van de Sovjet-Unie in Hongarije. Het was bijna een Alleingang, want uitsluitend Spanje en Zwitserland stelden zich op hetzelfde standpunt.

In 1980 wilde toenmalig premier Van Agt dat Nederland wegbleef uit Moskou, nota bene wegens de oorlog die de Russen in Afghanistan voerden. Het Nederlands Olympisch Comité negeerde die oproep, maar besloot wel de openingsceremonie te mijden. De ChristenUnie zou graag zien dat de Nederlandse sporters dit jaar in Peking ook officiële plechtigheden uit de weg gaan, om geen legitimatie te bieden aan een regering die de mensenrechten systematisch schendt.

Deze oproep was het eerste succesje van een burgerinitiatief van cabaretier Erik van Muiswinkel, dat een totale boycot bepleit. De actie kreeg gisteren een voorlopig hoogtepunt bij Pauw & Witteman, waar Van Muiswinkel en vijf andere cabaretiers een door Jeroen van Merwijk geschreven lied zongen, Nie na China. Daarna gingen initiatiefnemer en tekstschrijver een fel debat aan met de Chinees-Nederlandse schrijfster Lulu Wang over voor- en nadelen van het isoleren van een onwelgevallig regime. Ook aan tafel zaten dieetgoeroe Sonja Bakker en de vriendin van een in Afghanistan door eigen vuur gesneuvelde Nederlandse militair.

Was het weinig doeltreffend gezongen lied – een persiflage op een polonaisenummer in het Holland Heineken House – al een aanfluiting, de discussie verdiende evenmin een schoonheidsprijs. De emotionele uitvallen van Wang, die in haar roman Het lelietheater (1997) beschreef hoe zij en haar familie hadden geleden onder de Culturele Revolutie, wekten slechts schampere en honende reacties van de voorstanders van een boycot. Hier botsten twee werelden, die weinig van elkaar begrepen.

Wang bepleitte, juist gezien haar eigen ervaringen, dat internationale contacten een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het verbeteren van de omstandigheden. Haar hoofdrol in de Belgische serie China voor beginners (Canvas), waarin ze als gids optreedt voor Bekende Vlamingen, vormt ondersteunend bewijs voor die stelling. Vorige week zagen we seksuologe Goedele Liekens als gastdocent in Peking door de autoriteiten onderbroken en weggestuurd worden, toen ze het woord vagina uitsprak. Maar het was toch maar mooi gezegd!

Alle Belgen komen voor de camera tot de constatering dat in China nu eenmaal anders gedacht wordt, vanuit een traditie van duizenden jaren autoritair regeren door keizers en dictators uit naam van de nationale eenheid. Daar zal een boycot weinig aan veranderen.

Soms gaat Wang als voormalig dissident ver in het schipperen tussen haar oude en nieuwe cultuur. Als ze op de bouwlocatie in Peking de drie uitgangspunten van de Spelen doceert (technologische innovatie, duurzaamheid en transparantie), dan is ze een woordvoerster geworden die officiële leuzen overneemt.

Wat Van Muiswinkel daar tegenoverstelde was vooral het voor onze cultuur zo kenmerkende geheven vingertje – letterlijk. Ook waarschuwde hij Wang woedend dat in het toekomstige vrije China geen plein naar haar genoemd zal worden. Van Merwijk zei zelfs pal te staan voor onze normen en waarden.

Dat vrije China zal er niet snel komen. Het gevaar is eerder dat materialistische, cynische en autoritaire opvattingen (niet alleen van de regering, overigens) door de Chinezen geëxporteerd worden, met name naar Afrika en Latijns-Amerika.

Dat Steven Spielberg zich terugtrok uit de organisatie van de olympische openingsceremonie was dan ook uit protest tegen de Chinese rol in Darfur. Daar voeren Van Muiswinkels Amerikaanse collega’s, onder leiding van Mia Farrow, namelijk actie tegen.

Zo mondiaal denken we in Nederland niet. „Geen Hollander komt op het scorebord!”, luidt de eis van het actiecomité. Het deugt niet wat daar gebeurt, dus willen we er niets mee te maken hebben.