‘Wie samenwerkt met Europa pleegt verraad’

Voor de Serviërs in Kosovo heeft de onafhankelijkheid geen enkele waarde. Leiders roepen op tot een boycot van de EU-missie in Kosovo. „De Europeanen zullen u geld bieden. Sla het af.”

(Kosovo-Serviërs met Servische vlaggen verbranden tijdens hun betoging in Mitrovica, in het noorden van Kosovo, een Amerikaanse vlag. Foto Dirk-Jan Visser Photo Dirk-Jan Visser: Mitrovica: Kosovo - Serbia / Servie: 18-02-2008)Around the 7000 people, mainly Serbs living in the Serbian north part of Mitrovica gathered together in a demonstration opposing the independence declaration of Kosovo on the 17th of February and the arrival of EULEX. The demonstration started in the centre of north Mitrovica and went to the main bridge over river Ibar. Rond de 7000 mensen, voornamelijk Serven die wonen in het Servische Noord-Mitrovica demonstreren tegen de onafhankelijkheid van Kosovo een dag eerder, de afscheiding van Servie en de komst van de nieuwe EU missie EULEX. De demonstratie begon in het centrum van Noord-Mitrovica en eindigde bij de belangrijkste brug over de rivier Ibar die het noorden van het Albanese zuiden scheidt. Visser, Dirk-Jan

Ten zuiden van de rivier de Ibar, die de Kosovaarse stad Mitrovica doorkruist, vieren de Albanezen daags na de onafhankelijkheidsverklaring nog altijd feest. Maar aan de overkant, in het door Serviërs bewoonde noordelijke deel van de stad, heerst woede. Op de leestafels in de koffiehuizen liggen Servische kranten. ‘Kosovo afgepakt!’ en ‘Fuck you’ luiden de koppen op de voorpagina's.

Een groot affiche van de Kosovo-Servische studentenbond roept op tot een massaal protest tegen de onafhankelijkheidsverklaring. Tijdstip: dinsdag, om 12.44 uur – een verwijzing naar resolutie 1244 van de Veiligheidsraad waarmee in 1999, na de oorlog om Kosovo, de Servische provincie onder VN-bestuur (UNMIK) kwam.

De zondag uitgeroepen onafhankelijkheid wordt door de Serviërs niet erkend. De komst van de Europese Kosovo-missie EULEX, die het werk van UNMIK overneemt, is „illegaal, een grove schending van 1244”, schreeuwt Marko Jaksic, leider van de Servische Nationale Raad in Kosovo, vanaf een podium in noord-Mitrovica. Duizenden Serviërs zijn afgekomen op de protestbijeenkomst. Jongens houden een spandoek omhoog met de tekst: ‘EU-missie = agressie in Kosovo’.

Jaksic houdt een vlammend betoog. „Ga in de toekomst ieder contact met EULEX uit de weg. De Europeanen zullen u geld bieden. Sla het af. Praat niet met ze.” Hij oogst applaus. Daarna eert Jaksic de ‘heldendaad’ van Saša Dedovic, eigenaar van Motel Saša in noord-Mitrovica. Dedovic had zijn motel al verhuurd aan EULEX, die er een post wilde vestigen. Maar bij nader inzien annuleerde Dedovic de huurovereenkomst. „Leve Dedovic!” Een nog luider applaus volgt.

Aan een uitvalsweg in noord-Mitrovica staat Motel Sašja, het enige pand in de stadswijk dat onlangs een verfbeurt kreeg. Het team dat de komst van EULEX voorbereidt had het motel uitgezocht wegens de vriendelijke uitstraling. De gemiddelde UNMIK-post is gevestigd in een zwaar bewaakte betonnen kolos. Maar EULEX, geleid door de Nederlandse diplomaat Pieter Feith, wil met die traditie breken. Dichter bij de mensen, is het motto.

De afgelopen maanden werd het motel gerenoveerd. Van slaapkamers werden kantoren gemaakt en aan de gevel verschenen bewakingscamera’s.

Zondag ontplofte voor het pand een granaat. De daders zijn nog onbekend. Een dag later zegt eigenaar Dedovic de EULEX als huurder de wacht aan. Een vernedering van de Europese missie, zeggen waarnemers in Kosovo. Hoeveel geld de EU, voor niets, in de renovatie van het motel stak is nog onbekend. „De missie zal dergelijke pogingen tot intimidatie niet tolereren”, zegt Feiths woordvoerder Andy McGuffi. „De EU-missie is vastbesloten in noord-Mitrovica aan de slag te gaan.”

Maar: welke Servische verhuurder wil nog met de missie in zee?

„Geen enkele”, zegt Momir Kasalovic, hoofd van het district Mitrovica. „Iedereen hier zal EULEX boycotten. Zolang VN-resolutie 1244 van kracht is werken we samen met UNMIK en NAVO-troepenmacht KFOR. Zij moeten ons blijven beschermen. Maar een EU-missie is onacceptabel, nu de meeste EU-landen de onafhankelijkheidsverklaring van de Albanezen steunen. „Wie met de Europeanen samenwerkt pleegt verraad.”

Kasalovic is aangesteld door de regering in Belgrado. Zoals alle Kosovo-Servische ambtenaren – bestuurders, artsen, leraren – krijgt hij zijn salaris uit Belgrado. Om de Serviërs te stimuleren in Kosovo te blijven beloont Belgrado ambtenaren in noord-Mitrovica of in een enclave aanzienlijk beter dan collega’s in Belgrado.

Voorafgaand aan de onafhankelijkheidsverklaring werd gevreesd dat Serviërs weg zouden trekken uit de enclaves – op de vlucht voor mogelijk geweld van omwonende Albanezen. Die vrees blijkt vooralsnog ongegrond.

’s Middags op het plein in noord-Mitrovica beschuldigt Marko Jaksic de internationale gemeenschap van ‘genocide’. Jaksic: „In 1999 startte de NAVO met laffe bombardementen. De NAVO was verantwoordelijk voor de verdrijving van 200.000 Serviërs uit Kosovo. Nu wil EULEX hier beginnen, als de nieuwe bezetter.”

Op een afstandje staat de Kosovo-Servische politicus Oliver Ivanovic. „De mensen vreten dit soort demagogie”, zegt Ivanovic, die bekend staat als gematigd en pro-Europees. „Maar EULEX is een lastig verhaal. Ik bepleit Servië’s Europese integratie, maar de komst van EULEX is juridisch moeilijk te verdedigen.”

Na de speech van radicaal Marko Jaksic beginnen de duizenden betogers aan een mars door de stad. Later in de avond ontploft er weer een granaat, ditmaal in de buurt van een EU-voertuig.

De woede hier is explosief, zegt Ivanovic. „Dat hoeft niet per se gepaard te gaan met wapens. Ik heb het over wanorde, het negeren van elke vorm van gezag, zeker dat van de EU.”