Partij moet kiezen: Raúl of toch de jongeren

Na bijna een halve eeuw wil Fidel Castro afstand doen van de macht. Zijn broer Rául maakt veel kans als opvolger, maar een jongere generatie dient zich al aan.

Voor het eerst sinds 1959 gaat het er in Cuba om spannen wie de nieuwe politieke leider wordt.

Sinds Castro eind juli 2006 ernstig ziek werd en de macht overdroeg aan zijn jongere broer Raúl, is in en buiten Cuba volop gespeculeerd over de toekomstige leider in Havana. Een zitting van de nationale assemblee, aanstaande zondag, stond al maanden op de agenda. Die moet uit haar midden een nieuwe staatsraad kiezen. De voorzitter van die staatsraad is president en tevens opperbevelhebber.

Vanochtend kondigde Castro in zijn column in het partijblad Granma aan dat hij in ieder geval niet in de race is. „Ik zal de functie van voorzitter van de staatsraad en opperbevelhebber niet nastreven en haar ook niet accepteren”, schreef hij. De assemblee – geheel bestaand uit communistische partijleden – zou kunnen besluiten de ‘tijdelijke’ machtsoverdracht aan broer Raúl permanent te maken. Maar de partij – lees de Castro’s – zou er ook voor kunnen kiezen de macht over te dragen aan een jongere generatie partijleiders. Raúl is tenslotte ook al 76.

Volgens waarnemers heeft Raúl de beste kaarten. Omdat Fidel in 2006 niet helemaal van het toneel verdween, heeft Cuba geleidelijk kunnen wennen aan het idee van ‘president Raúl’. Dat was hard nodig, want hoewel Raúl vanaf het allereerste begin meevocht in de revolutie, is hij veel minder charismatisch en populair dan Castro.

Maar anderhalf jaar lang heeft Raúl nu alle belangrijke publieke optredens voor zijn rekening genomen. Het was Raúl die op revolutionaire feestdagen de speeches hield en de defilés afnam. Fidel is al die tijd niet in de openbaarheid verschenen – slechts af en toe publiceerden de staatsmedia foto’s of video’s van de zieke leider.

Nu de bevolking gewend is geraakt aan Raúl, zou het voor de partij een gok kunnen zijn zondag alsnog iemand anders tot president te kiezen. Maar voor de langere termijn is het voor de gebroeders Castro misschien verstandiger een opvolger voor de verdere toekomst naar voren te schuiven nu ze allebei nog in leven zijn. Daarbij circuleren de namen van drie kanshebbers:

Vicepresident Carlos Lage (56). Hij was adviseur tijdens de economische hervormingen die nodig waren nadat Cuba begin jaren negentig miljarden aan sovjetsteun kwijtraakte. Op zijn advies begonnen Cuba te experimenteren met marktwerking. Buitenlanders werden aangemoedigd in Cuba te investeren, vooral in het toerisme.

Felipe Pérez Roque (42). Hij was Fidels stafchef en sinds negen jaar is hij minister van Buitenlandse Zaken. Hij geldt als extreem loyaal aan de Castro’s. Toen Fidel tijdens een speech in 2001 flauwviel, was hij het die naar de microfoon greep en ‘¡Vivá Raúl!, ¡Viva Fidel!’. Hoewel Pérez nog geboren moest worden toen Fidel aan de macht kwam, is hij van de drie het zuiverst in de communistische leer. Vanuit die ideologische overtuiging zou hij ook tegen meer economische vrijheid zijn. Hierin staat hij dichter bij Fidel dan bij Raúl.

Parlementsvoorzitter Ricardo Álarcon (70). Hij is de oudste van de drie en kent de Castro’s goed. Hij deed als diplomaat veel ervaring op en onderhandelde met de VS. Als oudste van de drie heeft hij de meeste politieke ervaring, maar hij is maar zes jaar jonger dan Raúl. Dat kan een nadeel zijn. Met Álarcon kan Cuba enkele jaren, geen decennia vooruit.

[Vervolg CASTRO: pagina 4]

CASTRO

Raúl staat pragmatischer economisch beleid voor

[Vervolg van pagina 1] Of het Raúl of een van de ‘jongeren’ wordt, maakte Fidel in zijn column vanochtend niet duidelijk. „Ik zal de functie van voorzitter van de staatsraad en opperbevelhebber niet nastreven en haar ook niet accepteren”, schreef hij, maar hij liet niks los over zijn gewenste opvolger, of de koers die deze zou moeten volgen.

Raúl heeft tijdens zijn interim-periode wel laten doorschemeren dat hij vindt dat een koersverandering nodig is. Hij erkende bijvoorbeeld dat Cubanen moeilijk kunnen rondkomen met een staatssalaris van gemiddeld 12 dollar per maand. Hij zei dat er moet worden nagedacht over economische hervormingen. „We moeten met een kritische en creatieve geest aan de slag, en stagnatie en planmatigheden vermijden. We mogen nooit ten prooi vallen aan het idee dat wat we doen perfect is, maar moeten er juist steeds opnieuw naar kijken.”

Hiermee zou een keuze voor Lage het meest voor de hand liggen. Toen het Venezuela van Hugo Chávez zich in 2003 aanbood als nieuwe suikeroom die het land economisch op de been wilde houden, draaide Fidel een deel van Lages hervormingsagenda terug. Met meer kapitalisme had de partij-elite zich weliswaar ongeschonden door de crisisjaren weten te slepen, de inkomensongelijkheid nam er ook door toe.

Vooral Fidel zou daar grote problemen mee hebben: het ontstaan van een kritische middenklasse zou tot sociale onrust leiden. De pragmaticus Raúl lijkt daarvoor minder bang. Hij zou een politiek-economische model zoals in China voorstaan: meer economische vrijheid, maar een ongewijzigd sterke rol van de partij.

Raúl wist de afgelopen decennia als minister van Defensie het militaire apparaat vooral aan zich te committeren door de legerleiding grote economische belangen te gunnen. Ook die is er bij gebaat dat er niet opnieuw een economische crisis op het eiland uitbreekt. Wat daarbiij voor de lijn van Raúl pleit is dat de positie van Chávez in Venezuela de afgelopen maanden ernstig is verzwakt. De partijtop zal bij haar besluit zondag daarom wellicht ook rekening houden met het wegvallen van de steun uit Caracas. Dat kan al gebeuren in 2012 als Chávez’ termijn afloopt.

Blijft de vraag welke rol Fidel nu nog voor zich ziet. „Ik neem geen afscheid van jullie”, sloot hij zijn column vanochtend af. „Ik wil enkel blijven doorstrijden als een soldaat van de ideeën.” Hij zei te blijven doorschrijven, onder de titel ‘Beschouwingen van kameraad Fidel – en dus niet als ‘Opperbevelhebber’. „Het zal een extra wapen zijn waarop men kan rekenen. Wellicht zal men mijn stem horen. Ik zal voorzichtig zijn. Bedankt”

Fotoserie van Fidel Castro via: nrc.nl/buitenland