Het Cuba van Castro

Vijftig jaar geleden hield Fidel Alejandro Castro Ruz zich verscholen in de bergen van Cuba om van daaruit een guerrilla tegen het dictatoriale regime te beginnen. Vandaag heeft president Castro (81), al geruime tijd ziek, zijn afscheid aangekondigd. Een historische gebeurtenis.

In de Sierra Maestra, het berggebied in het zuidoosten van Cuba, verwierf Fidel Castro in de periode 1956-1958 met medestrijders als zijn broer Raúl, Che Guevara en Camilio Cienfuegos de steun van de arme plattelandsbevolking. De strijd mondde uit in een triomftocht op 8 januari 1959 door de hoofdstad Havana. De gehate, maffiose en door de Amerikanen gesteunde dictator Fulgencio Batista werd verdreven.

En daarna ontpopte Castro zich tot de revolutionair die dictator werd, overeenkomstig de slechtste Latijns-Amerikaanse tradities. In dit geval van een socialistische volksrepubliek. Hij is een van de langstzittende potentaten ter wereld.

Cuba is het land waar het onderwijs goed is en de gezondheidszorg gratis, maar waar genees- en verbandmiddelen in apotheken en ziekenhuizen schaars tot afwezig zijn. De onrechtvaardig verdeelde rijkdom uit de jaren vijftig heeft een halve eeuw later plaatsgemaakt voor nauwelijks te verdelen armoede. In Cuba is geen vrijheid van drukpers en opposanten zitten als politieke gevangenen in de cel.

Externe ingrepen hebben niet geholpen. De Amerikaanse invasie in de Varkensbaai in 1961 was een jammerlijke mislukking. De Sovjet-raketten die op Cuba werden geplaatst, leidden in 1962 tot de Cuba-crisis en de nog grotere vijandschap met de Amerikanen. De economische boycot door de VS heeft nog altijd grote negatieve effecten. Dat de Russen Cuba sinds 1990 links hebben laten liggen – Castro zag niets in de perestrojka – heeft tot een verder isolement geleid. Maar Cuba is ook het land met potenties: toerisme, suikerriet, rum, sigaren, nikkel, recent ontdekte olievoorraden. Het zou een wonder van welvaart kunnen zijn.

Het is gissen hoe het nu verder gaat. Hoe lang blijft Raúl Castro (76) zijn broer Fidel waarnemen en, als hij blijft, gedraagt hij zich dan als de meedogenloze generaal en minister van Defensie die hij was, of ontpopt hij zich op zijn oude dag als een vernieuwer? Of verdwijnt Raúl, die de charismatische talenten van zijn broer mist, spoedig van het toneel? Hoe dan ook, vernieuwing is in Cuba hard nodig. Die zal van binnenuit moeten komen. Hoewel Florida, waar honderdduizenden gevluchte Cubanen wonen, maar 180 kilometer ten noorden van Cuba ligt, is opzichtige inmenging van de VS niet gewenst. De grote bovenbuurman heeft op Cuba ook onder de bevolking te veel krediet verspeeld – en heeft zich de laatste jaren niet de ideale exporteur van democratische principes getoond.

Schrijven wat je wil, stemmen op wie je wil, een hogere levensstandaard: de Cubanen hebben er recht op. Te hopen is dat de weg vreedzaam zal zijn. Een revolutie zonder wapengekletter. Het wachten is op een Cubaanse Havel.