Duitse bedrijfscultuur moet op helling

Toen de politie de statige Keulse villa van Deutsche Post-topman Klaus Zumwinkel binnenviel en bewijsmateriaal voor vermeende belastingontduiking meenam, was dat slechts het jongste geval van gezichtsverlies bij de onder vuur liggende kopstukken van het Duitse bedrijfsleven. De directeur personeelszaken van Volkswagen werd vorig jaar veroordeeld wegens het laten feesten van vakbondsleiders met prostituees op kosten van het bedrijf, en de uitvoerend directeur van Siemens nam ontslag na onthullingen over de langdurige geschiedenis van het werken met smeergeld bij het concern.

Alles bij elkaar toont de reeks schandalen aan dat er iets scheef zit in het Duitse bedrijfsleven. Lang gedoogde corporatistische praktijken zijn niet langer aanvaardbaar op één enkele Europese en mondiale markt. Neem kartels. De afgelopen paar jaar zijn de Europese toezichthouders streng opgetreden tegen prijsafspraken, en daarbij hebben ze ontdekt dat het grootste aantal overtreders van Duitse herkomst was. Dit is terug te voeren op de nalatenschap van de middeleeuwse gilden, in samenhang met een moderne hechte en besloten bedrijfscultuur.

Veel ouderwetse zakelijke praktijken worden op de helling gezet. De wetten over belastingontduiking zijn harder geworden en de EU-partners van Duitsland, zelfs het lang weerspannige Luxemburg, zijn begonnen informatie over verdachte bankrekeningen te delen. De in Parijs gevestigde OESO pakt de illegale smeergelden aan. Er beginnen scheuren te ontstaan in het reeds lang bestaande systeem waarbij bazen en vakbondsleiders minimumlonen voor hele sectoren tegelijk afspreken – een praktijk die gunstig is voor insiders met een goedbetaalde baan, maar slecht voor outsiders.

Deutsche Post-topman Zumwinkel stond model voor dit lelijke gezicht van het Duitse kapitalisme. Jazeker, hij heeft een stoffig postbedrijf omgetoverd in ’s wereld grootste logistiekconcern. Maar hij kon die prestatie slechts leveren dankzij het geld dat afkomstig was van een staatsmonopolie. Nog maar kort geleden, eind vorig jaar, wist Zumwinkel de Duitse overheid zover te krijgen dat zij een minimumloon voor postbeambten afkondigde, een maatregel die het einde betekende voor de private concurrentie van Deutsche Post.

Het opschonen van het Duitse kapitalisme vergt meer dan het organiseren van een spelletje zwartepieten. Toen Angela Merkel campagne voerde voor het bondskanselierschap, betoogde ze dat Duitsland wereldwijd alleen zou kunnen concurreren door de belastingen te verlagen, en bedrijven toe te staan hun managers goed te belonen. Maar toen ze bondskanselier werd, verhoogde ze de belastingen op verdiensten van meer dan 250.000 euro per jaar. Het belastingtarief bedraagt nu 45 procent. Als het niet wordt verlaagd, blijft de verleiding om te bedriegen ongemakkelijk hoog.

Ter verdediging van Duitsland kan worden aangevoerd dat er eindelijk schuldigen worden aangewezen. Zumwinkel heeft ontslag genomen. Vóór hem verdwenen de topman van Siemens en de directeur personeelszaken van Volkswagen met het schaamrood op de kaken van het toneel. Maar het probleem gaat niet over personen, maar over een verrot systeem dat hervorming behoeft.

William Echikson