Servisch ‘actieplan’ is nog geheim

Hoe heeft het zover kunnen komen en wat gaat er rond Kosovo gebeuren? Zes vragen over de onafhankelijkheid.

Inwoners van de Kosovaarse hoofdstad Priština vieren de onafhankelijkheid, zwaaiend met Albanese vlaggen. Foto AFP Kosovars wave flags and shout slogans as they celebrate the independence of Kosovo in the center of the capital Pristina on February 17, 2008. Kosovo's parliament Sunday declared the province's independence from Serbia. "From this moment, the political position of Kosovo has changed," parliament speaker Jakup Krasniqi announced after a declaration of independence was adopted by lawmakers through a show of hands. AFP PHOTO / DIMITAR DILKOFF verzelfstandiging Kosovo uitroepen republiek AFP

Wat gaat Belgrado doen nu Kosovo zich tegen de zin van Servië onafhankelijk heeft verklaard?

In Servië ligt een ‘actieplan’ klaar, dat nog steeds geheim is. Het Servische leger blijft afzijdig. Servië heeft gedreigd met diplomatieke maatregelen tegen landen die Kosovo erkennen. Maar daarmee zal het vooral zichzelf isoleren. Het zal mogelijk als teken van protest ambassadeurs terugroepen. Overwogen wordt ook een economische boycot van Kosovo. Maar die zou vooral Servië zelf en de Kosovo-Serviërs treffen. Voor de meeste producten kan Kosovo makkelijk terecht bij leveranciers in buurlanden.

Wat gaan de Kosovo-Serviërs doen?

Van de 100.000 Serviërs in Kosovo wonen er 40.000 in en rond de stad Mitrovica in het noorden. De rest woont in verschillende enclaves. Het gebied rond Mitrovica grenst aan Servië en hier maakt Servië nog de dienst uit: het betaalt de gezondheidszorg, de openbare orde en salarissen (voor vaak niet-bestaande banen). De Serviërs in het noorden zullen blijven waar ze zijn. De 60.000 Serviërs die, bewaakt door de vredesmacht KFOR, in enclaves leven zullen mogelijk de wijk nemen naar Mitrovica of Servië. Volgens een recente peiling overweegt 30 procent van hen te vertrekken. Als het tot geweld komt zal zeker een vluchtelingenprobleem ontstaan. Er liggen evacuatieplannen klaar.

Is verdeling van Kosovo een idee?

Dat zou inhouden dat het gebied rond Mitrovica, dat grenst aan Servië, bij Servië wordt gevoegd. Servië stemde daar tot nu toe niet mee in, omdat het zijn aanspraken op de rest van Kosovo dan impliciet zou opgeven. De Servische minister van Buitenlandse Zaken Vuk Jeremic zei echter vorige maand dat die verdeling mogelijk zou moeten zijn als de Serviërs in Kosovo dat willen. De regering van Kosovo is tegen een verdeling, omdat Albanese dorpen in het zuiden van Servië en door Albanezen bewoonde gebieden in Macedonië en Montenegro dan aansluiting zouden eisen bij respectievelijk Kosovo en Albanië. De EU vindt dat medewerking aan verdeling neerkomt op medewerking aan etnische zuivering; maar de EU werkt al mee aan een verdeling: de verdeling van Servië. De facto is Kosovo trouwens al verdeeld omdat Servië in Mitrovica de dienst uitmaakt.

[Vervolg ONAFHANKELIJKHEID: pagina 5]

ONAFHANKELIJKHEID

Resultaat van 600 jaar twist

[Vervolg van pagina 1]

Waarom wil Kosovo die onafhankelijkheid?

De geschiedenis van Kosovo is er de afgelopen zeshonderd jaar een geweest van regelmatige wederzijdse verdrijvingen: de Albanezen en de Serviërs hebben elkaar nooit gemogen. Onder de Joegoslavische leider Tito (1945-1980) voelden de Albanezen zich betrekkelijk veilig – hij gaf hun in 1974 autonomie – maar in het jaar na zijn dood al werden betogingen waarin ze de status van republiek eisten (gelijkwaardig aan Servië, met een formeel recht op uittreding uit de federatie), bloedig neergeslagen. In 1989 raakten ze hun autonomie kwijt, waarna Kosovo veranderde in een land van apartheid: de Kosovo-Albanese samenleving ontwikkelde zich ondergronds, gescheiden van de Servische.

Toen Joegoslavië in 1991 uiteenviel, hadden de Kosovo-Albanezen geen mogelijkheid onafhankelijkheid te eisen, omdat Kosovo niet de status van republiek had binnen de federatie. De Kosovo-oorlog van 1999, ontketend door de NAVO wegens grove mensenrechtenschendingen in Kosovo, maakte een eind aan het Servische gezag. Kosovo eiste vervolgens onafhankelijkheid. Het Westen had toen de mogelijkheid hun die te geven, omdat Rusland te zwak was Servië te hulp te komen, maar het liet die kans lopen.

Het overleg van de afgelopen twee jaar over de toekomstige status van Kosovo liep op niets uit. Dat was onvermijdelijk omdat sinds 1999 duidelijk was dat de Albanezen voor geen enkele prijs ooit nog bereid waren Servisch gezag te accepteren: zij eisten onafhankelijkheid, en dat was juist wat de Serviërs niet wilden geven.

Wat is het argument van de Kosovaren?

Ze zijn van mening dat de Serviërs, vooral door de onderdrukking van de jaren negentig, het morele recht verspeeld hebben om Kosovo te regeren. Het principe van het zelfbeschikkingsrecht gebiedt gehoor te geven aan de wens van de Kosovo-Albanezen om onafhankelijk te worden. Daar komt bij dat Servië al sinds 1999, toen het Kosovo na de NAVO-oorlog moest ontruimen, geen praktische soevereiniteit heeft over Kosovo. Dat betekent onder andere dat er niet zo veel verandert: Kosovo gebruikt al jaren de euro in plaats van de Servische dinar en er is een bewaakte grens tussen Kosovo en Servië. Alleen vlag, volkslied en staatswapen van Kosovo zijn nieuw.

Wat is het Servische argument?

Resolutie 1244 stelde in 1999, na de NAVO-oorlog, een VN-bestuur in Kosovo in. Die resolutie geldt nog steeds en stelt dat Kosovo deel uitmaakt van Servië. Grenzen kunnen niet worden gewijzigd zonder instemming van het land in kwestie. Daarom is de eenzijdige onafhankelijkheidsverklaring van Kosovo een schending van het internationale recht.