Problemen zijn bij de ministeries bekend

Een brief van de ambtelijke top van de Voedsel en Waren Autoriteit bevestigt de problemen bij de dienst, die eerder aan het licht kwamen na het uitlekken van een intern rapport.

De Voedsel en Waren Autoriteit erkent het nu ook zelf. De instantie heeft geld noch mankracht om haar taken uit te voeren en het vertrouwen van de Europese autoriteiten in de controles neemt af.

Het functioneren van de toezichthouder van de vee- en vleessector staat sinds vorig jaar al ter discussie. De VWA dient er kort gezegd voor te zorgen dat er deugdelijk voedsel en deugdelijke producten in de winkel liggen. De inspecties strekken zich uit van containers met kerstlampjes in de Rotterdamse haven, via het veevoer dat boeren gebruiken tot het werk in slachterijen of horeca.

Rond de inspecties op vee en vlees heeft zich vorig jaar een vruchteloos welles-nietesspel ontrold. In de media waren beelden te zien van dode varkens die uit een vrachtwagen worden gegooid en een vrachtwagen met bloedsporen van varkens aan de buitenkant.

De VWA en de veesector hadden „zichzelf een brevet van onvermogen verschaft”, stelde Kamerlid Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) tijdens een spoeddebat in september vorig jaar naar aanleiding van de veetransporten. Henk Jan Ormel (CDA) bagatelliseerde de problemen met de opmerking dat varkens wel eens ruzie hebben en „onenigheid tussen twee zeugen op de Duitse Autobahn geen reden is voor een spoeddebat in het Nederlandse parlement”.

Naar nu blijkt schreef inspecteur-generaal Kleinmeulman van de VWA nog geen maand later, op 8 oktober 2007, aan zijn meerderen op de ministeries van Landbouw en Volksgezondheid dat hij structurele problemen heeft, zoals een gebrek aan geld. „De beperkte financiële middelen dwingen tot het maken van keuzes.” Deze problemen zullen in 2008 en 2009 alleen maar erger worden.

„Wanbestuur”, zegt Kamerlid Krista van Velzen (SP) naar aanleiding van de brief. „We hebben het over de volksgezondheid, niet over lantaarnpalen. Het is niet acceptabel dat de VWA zelf aangeeft haar taken niet aan te kunnen. Er moet meer geld bij of er moet gekeken worden waarom er tekorten zijn.”

De brief van Kleinmeulman onderschrijft het beeld van de VWA dat drie weken geleden naar buiten kwam via een intern rapport over de vee- en vleessector. Dat rapport uit januari 2007 stelde dat zowel het toezicht als de handhaving bij gebleken overtredingen „onvoldoende” is.

Minister Verburg (Landbouw, CDA) schreef vervolgens op 30 januari aan de Tweede Kamer dat dat rapport „voor de dienstleiding van de VWA aanleiding is geweest acties te ondernemen”.

Verburg kende het rapport van januari vorig jaar niet, zei ze in de Tweede Kamer, maar „had het wel moeten kennen”. Over de onderhavige brief zegt een woordvoerder dat de minister „van de problematiek uitstekend op de hoogte is, zoals de spanning in het budget als de taken”.

Een belangrijke reden van de geldproblemen is dat de kosten van inspecties in de vleessector niet volledig aan het bedrijfsleven in rekening worden gebracht. Er is een gat van 15 tot 20 miljoen euro, erkent LNV, tussen de kosten die de VWA voor de inspecties maakt en het geld dat de industrie ervoor betaalt. „Dit zijn geen noodlijdende bedrijven”, zegt Van Velzen, „waarom moeten we daar geld op toeleggen?”

Kleinmeulman schrijft dat de totale markt van toezicht waarvoor bedrijven moeten betalen een omvang heeft van 60 miljoen euro, zonder dat duidelijk is of het genoemde gat in de begroting daar wel of niet bij is inbegrepen. In ieder geval komt het erop neer dat de overheid een kwart tot eenderde in de kosten bijdraagt.

„Minister Verburg wil de inspecties uiteindelijk kostendekkend maken”, stelt een woordvoerder van LNV. Dat zal echter niet op korte termijn gebeuren want er is juist een herziening van de tarieven met de vleessector afgesproken die in maart van dit jaar ingaat.

Het eerder verschenen rapport over de VWA staat op nrc.nl/economie