‘Mijn film is voor Brazilianen een verademing’

Tropa de elite is de Bad Lieutenant van Rio de Janeiro. De omstreden Braziliaanse film kreeg in Berlijn een Gouden Beer. Regisseur José Padilha: „Je kunt geweld niet met geweld beheersen.”

Wraak was de voornaamste reden waarom Tropa de elite in thuisland Brazilië zowel een succes als een schandaal werd, vertelde regisseur José Padilha tijdens een persconferentie in Berlijn. Afgelopen weekend werd de film ter afsluiting van de 58ste Internationale Filmfestspiele Berlin met een Gouden Beer bekroond. Voordat de film eind vorig jaar op het Filmfestival Rio de Janeiro voor het eerst werd vertoond, hadden miljoenen Brazilianen hem al gezien. Die wisten niet hoe snel ze hun handen op een van de illegale dvd-kopieën moesten leggen toen die halverwege de zomer begonnen te circuleren.

Hoewel de uiteindelijke versie van de film nogal wat afwijkt van de dvd die werd gestolen bij het bedrijf dat de ondertitels verzorgde, was het voor de gewone Brazilianen in de straat (voor wie een bioscoopkaartje sowieso te duur is) een openbaring om een film te zien over dezelfde corrupte agenten die hen het leven zuur maken. Padilha: „De politie in Brazilië is onbetrouwbaar en gewelddadig, mensen worden afgeperst en afgeslacht. Men haat de politie. Dus het was een opluchting voor de mensen om dat wat ze altijd al denken en weten nu eens in een film te zien. Het was een soort wraak om wat niet mocht te zien op een manier die niet mocht. Want filmpiraterij is illegaal, dus we moesten de distributie van die dvd’s zien in te perken. Maar hoe meer illegale kopieën we wilden tegenhouden, hoe meer mensen hem probeerden te zien. En toen de politie zag wat ze in beslag namen, werden we gearresteerd. Ze waren het niet eens met de inhoud van de film. Ze probeerden ons met name onder druk te zetten om de scènes waarin te zien is hoe de politie verdachten martelt, eruit de halen. Met als resultaat natuurlijk dat toen dat bekend werd, de film nog populairder werd.”

Voormalig documentairemaker José Padilha verwerpt de kritiek dat hij in zijn film het geweld aan de kaak stelt door het te exploiteren of zelfs te idealiseren. „Martin Scorsese, die hier met Shine a Light het festival mocht openen, wordt ook geen fascist genoemd omdat hij zijn film Goodfellas vertelt vanuit de ogen van een gangster, van een drugsdealer en een schurk.”

Zelf ziet Padilha Tropa de elite meer als een vervolg op zijn documentaire Bus 174 (2002), de reconstructie van een gijzelingsactie van een bus in het centrum van Rio de Janeiro. „Toen heb ik het verhaal over de incompetentie van de politie vertelt vanuit het perspectief van een kind”, zegt hij. „Nu bekijk ik het vanuit één, of eigenlijk twee, agenten. Mannen die denken dat ze het geweld in de maatschappij met geweld kunnen beheersen. Dat is natuurlijk onzin. Een samenleving is ten dode opgeschreven als de politie, die burgers moet beschermen, zich gewelddadig tegen burgers gaat keren.

„Het meeste geweld in Brazilië heeft bovendien te maken met drugs”, vervolgt Padilha. „Natuurlijk zijn drugs slecht voor mensen en dodelijk, maar het feit dat ze verboden zijn, heeft in Brazilië tot gevolg dat er nog meer mensen sterven door het geweld waarmee ze worden bestreden. Daarom vind ik dat drugs gelegaliseerd moeten worden. Dan halen we tenminste één oorzaak van het geweld weg.”

Meer over het festival op www.berlinale.de