Het is nu oog om oog, vuist om vuist

Leden van alle grote stammen die een rol spelen in het Keniaanse conflict ontvangen bedreigingen.

„We komen je hoofd halen.”

Extremisten voeren steeds meer de boventoon in Kenia. Journalisten, gematigde politici en medewerkers van niet-gouvernementele organisaties zijn doelwit van haatcampagnes en ontvangen doodsbedreigingen na de betwiste verkiezingsuitslag eind december. Journalist Tanui Kipkoech van het landelijke dagblad The Standard ontving onlangs een e-mail waarin hij schuldig werd verklaard aan genocide tegen de Kikuyu’s van de stam van president Kibaki. „Extremisten nemen Kenia in gijzeling”, zegt Kipkoech, een Kalenjin.

Maina Kiai, een bekende mensenrechtenactivist en een Kikuyu, ligt ook onder vuur en ging tijdelijk in ballingschap omdat hij niet fel genoeg de belangen van zijn etnische groep zou verdedigen.

„Wacht maar af wat er met jullie gaat gebeuren”, stond er in de e-mail aan journalist Kipkoech. Ook hij wordt afgerekend op zijn tribale achtergrond: de Kalenjins zouden de Kikuyu’s willen uitroeien. De dreigementen komen per e-mail, sms, brief of pamflet en zijn bestemd voor leden van alle grote stammen die een rol spelen in het Keniaanse conflict: Kalenjins, Kikuyu’s, Luo’s.

Kipkoech kijkt nu wel twee keer uit waar hij zijn auto parkeert. Anderen die dreigementen ontvingen doken onder, sommigen weken uit naar het buitenland.

De waarschuwingen lijken onderdeel van een golf van tribale wraak. Veel van de geadresseerden proberen in hun werk juist bij te dragen aan politieke verzoening in Kenia.

Ook minder invloedrijke burgers troffen sinds de omstreden verkiezingen kruisjes of vinkjes aan op de deurpost van hun huis. Ten teken dat ze per ommegaande dienen te verhuizen indien hun leven hun lief is. Voor fotograaf George Mulala van The Standard is niet duidelijk wat het lugubere teken op zijn deur betekent: „Ik had een vinkje naast mijn deur, betekent dat nou dat ik moet vertrekken of dat ik mag blijven?”

De dreigementen wekken vermoedens dat radicale groeperingen uit zijn op sabotage van de bemiddelingspogingen van ex-VN-chef Kofi Annan. Ze versterken de indruk van georganiseerd geweld in Kenia.

Tien medewerkers van de officiële mensenrechtencommissie van Kenia werden bedreigd. De commissie onderzoekt of het geweld na de verkiezingen was gepland. Een westerse ambassade achtte de bedreigingen aan het adres van voorzitter Kiai ernstig genoeg om hem heimelijk te helpen bij zijn vlucht naar de VS.

Zeker negen journalisten ontvingen bedreigingen, onder wie prominente medewerkers van de grootste kranten, de Daily Nation en The Standard, en van grote radio-en televisiestations als NTV en Kiss FM. Keniaanse journalisten proberen doorgaans neutraal te berichten. Nu staan ze steeds meer onder censuur om de gerezen woede in het land niet verder aan te wakkeren. Een verslaggever van de Nairobi Star schreef over de tien bedreigde medewerkers van de mensenrechtencommissie en ontving prompt een doodsbedreiging. „We komen je hoofd halen.” Paul Ilado ging in ballingschap.

In de haatpamfletten worden Kenianen tegen elkaar opgezet. „We moeten terugeisen wat ons rechtmatig toebehoort; of het nu met GEWELD is of met DIPLOMATIE. Het is nu OOG OM OOG, een vuist om een vuist, een been om een been”, staat in een schotschrift waarin Kalenjins worden gewezen op het hun door Kikuyu’s aangedane historisch onrecht. „Geen gesprekken meer.”

Volgens een rapport van een Keniaanse non-gouvernementele organisatie hebben in de aanloop naar de verkiezingen honderden Kalenjins een rituele eed gezworen om Kikuyu’s te vermoorden. Hun werden banen en land beloofd. Wie een houten huis platbrandt, krijgt 3.000 shilling (30 euro). Een stenen huis is goed voor 7.500 shilling. Drijvende kracht achter de campagne zou parlementslid William Ruto zijn. In het overleg met Annan is hij een van de bemiddelaars namens oppositiepartij ODM.

De kans bestaat dat de dreigementen nep zijn, zegt journalist Kipkoech. „We moeten niet in onze schulp kruipen.” Wie er precies achter de bedreigingen zitten is niet met zekerheid te zeggen.

Het hoofd van de politie kondigde deze week een offensief aan tegen de gevreesde Mungiki, een Kikuyu-militie die verantwoordelijk wordt geacht voor veel van de bedreigingen en moorden op leden van aan de oppositie gelieerde etnische groepen.

Mungiki zou op straat van vrouwen de spijkerbroeken hebben afgerukt omdat dit „ongepaste kleding” zou zijn. Enkele jaren geleden deed Mungiki op gelijke wijze van zich horen, maar later bleek dat niet de sekte maar veiligheidsagenten verantwoordelijk waren voor de acties tegen modern geklede vrouwen. De veiligheidsdiensten gebruikten deze acties vervolgens om Mungiki hard aan te kunnen pakken. „Zoiets kan nu weer aan de hand zijn”, zegt Kipkoech. „Maar gezien de huidige sfeer in Kenia kun je de dreigementen maar beter serieus nemen.”