Gewelddadige en omstreden ‘Tropa de elite’ wint in Berlijn

De Braziliaanse film Tropa de elite (‘Elite Squad’) van regisseur José Padilha heeft zaterdag in Berlijn de Gouden Beer voor Beste Film gewonnen. Daarmee wist de jury onder leiding van regisseur Costa-Gavras toch nog voor een verrassing te zorgen. De rest van de prijzen werd geheel volgens verwachting verdeeld tussen Standard Operating Procedure van Errol Morris (Zilveren Beer, Grote Juryprijs), There Will Be Blood (met een regieprijs voor Paul Thomas Anderson en een bekroning voor de muziek van Radiohead-gitarist Jonny Greenwood) en Mike Leighs ode aan het optimisme Happy-Go-Lucky (acteerbeer voor actrice Sally Hawkins).

Hoofdrolspeler Daniel Day-Lewis in Paul Thomas Andersons olie-epos werd gepasseerd voor een acteursprijs. Die ging naar Iraniër Reza Najie als de struisvogelboer uit Song of Sparrows (van regisseur Majod Majidi) die als brommertaxichauffeur in Teheran de geneugten en ondeugden van het kapitalisme ontdekt.

Tropa de elite is de eerste speelfilm van documentairemaker Padilha. Gebaseerd op de getuigenissen van twee voormalige agenten van het semigeheime BOPE-team (een elitecorps van de politie) en het boek Elite da tropa van socioloog Luiz Edoardo Soarez zoomt de film in op de strijd tussen drugsdealers, corrupte agenten en de zelfbenoemde crème de la crème van BOPE in de sloppenwijken van Rio de Janeiro.

Tropa is de duurste Braziliaanse film ooit, en was in eigen land een groot succes. Hij is ook omstreden. ‘Een fascist’ werd Padilha in Berlijn genoemd, omdat hij de grens tussen geweld tonen, aanklagen en verheerlijken niet helemaal duidelijk leek te willen trekken.

Juryvoorzitter Costa-Gavras had duidelijk meer oog voor de onderliggende morele vragen. Heiligt het doel altijd de middelen, is daar een van. De film, die later dit jaar ook in de Nederlandse bioscopen zal worden uitgebracht, beziet realistisch de glijdende schaal waarop zowel de corrupte als de BOPE-agenten zich begeven.

In de bekroning van Tropa de elite en de documentaire Standard Operating Procedure, die het fotoschandaal uit de Abu Ghraib-gevangenis reconstrueert, is de hand van festivaldirecteur Dieter Kosslick te herkennen. Berlijn staat sinds zijn komst in 2001 bekend als een festival waar grote politieke en sociale vragen hand in hand gaan met de sterren op de rode loper.

In de wandelgangen werd dit jaar wel wat geklaagd. Berlijn dreigt uit zijn voegen te barsten met zijn ambities om een full service festival te zijn, met een crèche voor filmkijkende ouders én miljoenendeals op de aan het festival gelieerde European Film Market. Hoeveel groei een festival kan verdragen voordat de rek eruit is, zal de komende jaren de grote vraag zijn voor festivals zoals van Berlijn, maar ook van Rotterdam, die niet alleen professionals, maar ook het publiek willen bedienen.