Als mensen doodvriezen, waarom sperma dan niet?

Marijke van den Berge uit Leiden vraagt zich af hoe het sperma van donoren in leven blijft als het een tijdlang wordt ingevroren. „Je kunt een mens toch ook niet invriezen zonder dat hij overlijdt.”

Ziekenhuis Rijnstate in Arnhem heeft een van de oudste en grootste spermabanken van Nederland. Klinisch chemicus dr. Pim Janssens van het laboratorium gaat over de miljoenen ingevroren zaadjes.

Alleen losse cellen kun je invriezen, zegt Janssens. Meercellige organismen, zoals mensen, overleven bevriezing niet. „Onderlinge celverbanden worden dan aangetast en de bloedsomloop begeeft het.”

Maar sperma kan niet gewoon in de vriezer. Janssens bewaart het in goed afgesloten rietjes die zijn ondergedompeld in vloeibare stikstof. Temperatuur: 196 graden onder nul. „De beste temperatuur om het zaad goed te houden”, zegt Janssens. „We creëren een toestand waarin spermacellen blijven leven maar zich níet ontwikkelen.” Is de temperatuur niet laag genoeg, dan is de stofwisseling van het sperma te hoog en gaan de cellen verloren.

Voor extra bescherming voegt het ziekenhuis glycerol toe. Eigeel kan ook, zegt Janssens. „Als je die invriesmiddelen niet gebruikt, ontstaan er te grote ijskristallen, die prikken de cellen stuk.”

Alleen gezonde mannen kunnen spermadonor worden. Dat houdt in dat ze geen geslachtziektes, hiv of erfelijke aandoeningen mogen hebben. Het komt weleens voor dat gezonde mannen prima sperma afgeven maar dat na ontdooiing de kwaliteit erg verminderd is. Janssens: „Hoe dat kan, weten wij niet.”

En met hoeveel sperma bevrucht je hoeveel vrouwen? Een vrouw heeft gemiddeld vier à vijf cycli nodig om zwanger te raken. Per cyclus gebruiken artsen één of twee rietjes. Een zaadlozing staat voor tien rietjes. Dus één donatie is goed voor één zwangere vrouw.

„Het liefst hebben we dat één man 250 rietjes vult”, zegt Janssens. „Maar het mag ook ietsje minder zijn. ”