Meer dodehoekspiegels, maar ook meer doden

Veel methoden zijn beproefd om te verhinderen dat fietsers verongelukken in de dode hoek van vrachtwagens. Het lijkt allemaal weinig te helpen.

Zes spiegels hangen buiten aan de DAF-truck van vrachtwagenchauffeur Jeroen van Ojik uit Almere. Twee linksvoor, eentje middenin vlak boven de bumper, en drie rechtsvoor, waaronder een dodehoekspiegel. Maar dat is niet voldoende als er, zoals nu op de Amsterdamse Rozengracht, een dame in een paars jasje haar fiets vanaf de verkeerde kant langs de vrachtwagen stuurt. „Je moet gewoon heel rustig blijven”, zegt Van Ojik (28). „Stress is levensgevaarlijk als je in het centrum rijdt.” Hijzelf is niet zo gauw van zijn stuk te krijgen, zegt hij. Een ongeluk „kan gebeuren”, maar een aanrijding met een fietser in de dode hoek heeft hij zelf niet meegemaakt. Hij klopt het af aan de onderkant van zijn stuur. „Je ziet die fietsers soms echt niet.” Dat komt door de dode hoek, het weggedeelte rechts en voor de auto, waarop de bestuurder geen zicht heeft.

De verplichte dodehoekspiegel op vrachtwagens bestaat vijf jaar. Daarmee zouden ongelukken met rechts afslaande vrachtwagens voorkomen moeten worden. Toch is het aantal fietsers dat als gevolg van ongevallen met rechts afslaande vrachtwagens dodelijk verongelukt, sinds 2003 verdrievoudigd. In 2006 vielen 19 dodelijke slachtoffers. Aanvankelijk leek de dodehoekspiegel effect te hebben. In 2003 kwamen 7 fietsers om het leven, terwijl dat er in 2001 nog 19 waren. Maar het aantal slachtoffers is de laatste jaren opnieuw gestegen. In totaal kwamen tussen 2002-2006 63 fietsers om doordat zij over het hoofd werden gezien. Vorige week verongelukte een 15-jarige Haagse scholiere toen zij met de fiets tegen een rechts afslaande vrachtwagen botste.

Hoe is de stijging te verklaren? De Fietsersbond vermoedt „geringe attentie” van vrachtwagenchauffeurs. Vaak is de dodehoekspiegel niet goed afgesteld. „Het is complex geworden op de weg”, zegt de woordvoerder van Transport en Logistiek Nederland (TLN) die toevoegt dat het belangrijk is om naar de infrastructuur te kijken – „Op rotondes waar vrachtwagens voorrang hebben, gebeuren minder ongelukken” – en naar het gedrag van fietsers zelf.

Volgens onderzoek van het London Road Safety Unit (2004) zijn vrouwelijke fietsers relatief vaker het slachtoffer bij ongelukken met rechts afslaande vrachtwagens, dus bij ‘dodehoek-ongelukken’. In het algemeen zijn juist meer mannelijke fietsers het slachtoffer bij verkeersongevallen. De Fietsersbond ENFB weet niet hoe dat komt. Toeval of niet, in Amsterdam waren van de acht slachtoffers in de afgelopen drie jaar er zeven een vrouw.

„Kijk, hij let helemaal niet op”, wijst Jeroen van Ojik. Een fietser rechts van hem rijdt door rood, terwijl het groen is voor de naar rechts afslaande vrachtwagen. Van Ojik stuurt „met plezier” zijn vrachtwagen door de nauwe straatjes in binnenstad naar zo’n twaalf verschillende afleverplekken, elke dag weer andere. De meeste collega’s mijden het centrum van Amsterdam liever. Veel te druk. Het laden en lossen is een crime, maar echt gevaarlijk zijn de fietsers die plots van links, rechts en achter opduiken. „Die fietsers denken dat ze God en Jezus zijn”, merkte een collega op de kantine van het transportbedrijf in Almere. „En als vrachtwagenchauffeur heb je het altijd gedaan.”

De afgelopen jaren zijn veel maatregelen genomen om het aantal ongelukken te verminderen. Naast de extra dodehoekspiegel voor vrachtwagens en de inrichting van spiegelafstelplaatsen zijn er voorlichtingscampagnes van brancheorganisatie TLN. De gemeente Amsterdam heeft op dertig gevaarlijke kruispunten dodehoekspiegels gemonteerd op verkeerslichten, in totaal komen er honderd. En in Noord-Holland rijden op initiatief van het lokale televisieprogramma Cruise Control ruim 1.200 vrachtwagens met een speciale waarschuwingssticker.

Kennelijk is het niet afdoende. Daarom zijn er ook waarschuwingssystemen die de chauffeur of juist de fietsers en voetgangers met geluidsignalen waarschuwen. De twee bekendste heten Lisa 2 en LexGuard. De vereniging van Verkeersslachtoffers wil graag dat de overheid de systemen invoert. De Fietsersbond is er geen voorstander van. „Technisch is nog niet goed genoeg”, vindt Arien de Jong van de ENFB. De bond is ook bang dat met de waarschuwingssystemen het „recht van de sterkste” wordt gestimuleerd.

„Er zijn honderden oplossingen, maar dé oplossing zit er niet tussen”, zegt ook de woordvoerder van TLN. „Je hebt spiegels, camera’s en het nieuwste is detectieapparatuur waarbij gebruik gemaakt wordt van biomassa.” Bij zo’n systeem registreert het systeem of zich een mens (of dier) naast de vrachtwagen bevindt en niet een paaltje of muur. De Fietsersbond oppert invoering van een vrachtwagenloods in drukke stadscentra „voor een paar extra ogen”, en aandacht voor de juiste afstelling. „Je kunt wel pleiten voor zo’n spiegel, maar als die niet goed is afgesteld heb je er weinig aan.”

Meer informatie op onder meer www.dodehoek.nl