Macho zonder boze intenties

De spierballentaal en het dito gedrag van Moskou wekken de vrees voor een soort nieuwe Koude Oorlog. Maar heel zorgwekkend is het niet, vindt een deskundige in Moskou.

„Het Westen moet het zich niet zo aantrekken”, zegt Rose Gottemoeller, directeur van het Carnegie Moscow Center, over de vluchten van Russische bommenwerpers boven Amerikaanse oorlogsschepen en Japans grondgebied vorig weekend en over Poetins recente dreiging om kernraketten op Oekraïne te richten als dat land lid van de NAVO wordt. „Er zal geen grote internationale crisis uit voortkomen.”

De Amerikaanse specialist op Russisch defensiegebied meent dat het Russische gedrag van de afgelopen week hoogstens een serieuze politieke boodschap wil uitdragen. „Het is machogedrag, zo van ‘hier zijn we weer’. Zo wordt Poetins politieke boodschap uitgedragen. Rusland is weer terug op het wereldtoneel en moet gerespecteerd worden.”

Dat Rusland sinds enige tijd weer verkenningsvluchten ver buiten zijn landsgrenzen houdt, is dus niet zorgwekkend, vindt Gottemoeller. „In de jaren tachtig maakten ze die vluchten ook. Die langeafstandsbommenwerpers waren aanvankelijk het stiefkind van de luchtmacht, maar toen president Reagan met zijn Star-Warsproject (een ruimteschild tegen inkomende raketten, red.) begon, konden die bommenwerpers worden gebruikt om onder dat schild door te vliegen. Toen waren ze ineens belangrijk en werden ze uitgerust met kruisraketten.”

In de jaren negentig was er geen brandstof en geen geld voor onderhoud van de toestellen. Ze stonden doelloos aan de grond. Nu kan er weer worden getraind. En dat is een goede zaak, volgens Gottemoeller. „Want anders weten die piloten niet wat ze moeten doen in tijden van echt gevaar .”

Boven alles vindt hij het Russische machogedrag een asymmetrische reactie van het arme neefje, dat moderne wapensystemen wil ontwikkelen om met zijn rijke oom te kunnen concurreren, maar amper geld heeft om zijn troepen te trainen. „Precies dat is de grote tegenstelling in het huidige Rusland: enerzijds is het zwak en arm, en anderzijds gedraagt het zich op een vechtlustige manier.”

Die vechtlust heeft wel negatieve gevolgen voor de betrekkingen met de VS. „Bush is in de Amerikaanse politiek op dit moment Poetins enige vriend. De openbare mening is in de VS tegenwoordig erg anti-Rusland. De meeste Amerikanen meent dat Rusland in de toekomst weer een grote dreiging kan worden. Poetins shocktherapie heeft Ruslands imago dan ook geen goed gedaan.”

Gottemoeller wijst erop dat de Russen het Start-1 verdrag uit 1991 willen herzien, dat de omvang van het Amerikaanse en Russische raketarsenaal moest inperken. „Daarmee willen ze de VS dwingen tot reductie van hun raketproductie om ook zelf niet meer raketten te hoeven bouwen. Zoiets is een hoopvol signaal.”

Over Poetins dreigement om strategische kernraketten op Polen, Tsjechië en Oekraïne te richten kan Gottemoeller kort zijn: „De kans op een kernoorlog op Europees grondgebied is vandaag de dag nihil. Poetins woorden hebben hoogstens een politieke betekenis. De NAVO neemt ze evenwel serieus en daardoor wordt Rusland weer als de gevaarlijke beer van vroeger gezien.”

Maar uit alles kun je tegenwoordig opmaken, dat er iets fundamenteels is veranderd in de verhouding tussen Rusland en de voormalige Sovjetrepublieken en ex-Warschaupactleden. „Als je ziet hoe ontspannen de Oekraïense president Joesjtsjenko en Poetin deze week met elkaar omgingen, besef je dat Moskou zich niet langer opstelt als hun grote broer en ze als volwaardige partners beschouwt. Kijk maar hoe vlot die deal met Gazprom over de achterstallige Oekraïense gasrekening werd geregeld. In Oekraïne staan voor Moskou veel te veel belangen op het spel. Ze staan het Poetin eenvoudigweg niet toe ruzie met dat land te hebben.”

Een scherp omschreven Russische defensiestrategie lijkt op dit moment niet te bestaan. Volgens Gottemoeller komt dat door de machtsstrijd binnen het Kremlin tussen de ‘liberalen’, waartoe Poetin en Medvedev worden gerekend, en de siloviki, de leiders van politie, leger en veiligheidsdiensten. „Uit alles blijkt dat er op dit moment verschillende opvattingen bestaan. Er wordt gevochten om de gunst van de nieuwe president, Dmitri Medvedev. Dat een havik als vicepremier Sergej Ivanov op de veiligheidsconferentie in München vorige week zondag voorstelde om de ontwapeningsverdragen uit de Koude Oorlog te herzien en opriep tot samenwerking, is hiervan een bewijs. Ivanov hoopt natuurlijk straks een rol te mogen spelen in de defensiepolitiek. Dat hij in het Engels sprak is voor hem een risico, want zoiets wordt hem door de nationalisten in eigen land niet in dank afgenomen. Kortom, er is echt iets aan het veranderen in Rusland, al blijft het natuurlijk onvoorspelbaar wat er straks zal gebeuren.”

Commentaar: pagina 19