‘Kosovaren verwachten snel beter leven’

De VN trekken zich terug uit Kosovo, de EU neemt de missie over – onder leiding van de Nederlander Pieter Feith. Een machtig man, die wetten kan schrappen en ambtenaren kan ontslaan.

De Amerikanen – en niet de Europeanen die nu komen helpen – zijn de helden van de Albanezen in Kosovo. „Zij worden nog steeds gezien als bevrijders van de repressie door de vroegere Servische president Milosevic”, zegt de Nederlandse topdiplomaat Pieter Feith. „Maar dat gaat nu veranderen.” Vanaf volgende week houdt hij namens de Europese Unie en de internationale gemeenschap toezicht op het bestuur in Kosovo.

Als Kosovo zich zondag onafhankelijk verklaart van Servië, zal de regering van premier Hasim Thaci naar verwachting de EU officieel om steun vragen. Maar de bijna tweeduizend politieagenten, rechters, officieren van justitie en ambtenaren uit de Europese lidstaten die naar Kosovo reizen, zullen niet worden opgewacht met bloemen zoals de Amerikaanse militairen na de NAVO-bombardementen op Servië in 1999. Negen jaar VN-bestuur heeft de inwoners van Kosovo niet de welvaart en vrijheid gebracht waarop ze hadden gehoopt.

Als er al Kosovaren langs de weg staan als Feith volgende week aankomt in de hoofdstad Pristina, dan zullen die de speciale Europese vertegenwoordiger vooral iets te vragen hebben. „De verwachtingen zijn hooggespannen”, zegt Feith. „Er wordt vanuit gegaan dat de kwaliteit van leven en de economische omstandigheden snel zullen verbeteren.”

Feith (63), die eerder in dienst van de NAVO bemiddelde tussen Albanezen en Serviërs in Zuid-Servië en Macedonië, wordt niet alleen afgezant van de EU. Hij zal in Kosovo ook de ‘internationaal vertegenwoordiger’ zijn – hij leidt de international civilian office in Kosovo, waar ook de Amerikanen aan meedoen. Zij betalen een kwart van het budget van het kantoor (de EU betaalt de helft), en de plaatsvervanger van Feith is een Amerikaan, Fletcher Burton.

De Kosovaren denken dat het uiteindelijk toch hun vroegere bevrijders zullen zijn die bepalen wat er gebeurt. De Amerikanen, zegt Feith, hebben „onmiskenbaar” groter gezag in Kosovo dan de Europeanen. „Maar de EU noch de Amerikanen zullen aan de hoge verwachtingen kunnen voldoen.”

De missie in Kosovo is van de EU. De Kosovaren zullen de EU erop aanspreken als ze niet tevreden zijn.

„Dat is juist.”

Vervolg Kosovo: pagina 5

‘Kosovo wordt nooit 51ste staat van VS’

De Amerikanen blijven hun helden.

„Ik heb al een keer tegen premier Hasim Thaci gezegd dat Kosovo nooit de 51-ste staat van de Verenigde Staten zal worden. Kosovo maakt wel kans om bij de EU te gaan horen. De herinnering aan 1999 zal uit zicht verdwijnen, de toekomst is de EU. Maar we zullen ook goed moeten uitleggen dat duurzame verbetering van de levensomstandigheden alleen kan komen van de Kosovaarse overheid. Die moet de corruptie aanpakken en de georganiseerde misdaad bestrijden.”

Wat is het grootste probleem van Kosovo?

„Kosovo zal zich moeten consolideren als multi-etnische staat. De rechten van minderheden moeten worden gerespecteerd en in wetgeving worden vastgelegd. Een ander groot probleem is de werkloosheid: 44 procent van de beroepsbevolking. Er is te weinig initiatief, kennelijk heeft Kosovo te lang onder VN-bestuur gestaan.”

En dan ontstaat, zoals europarlementariërs eerder zeiden, een ‘protectoraatsmentaliteit’?

„Een mentaliteit van afhankelijkheid: ‘De bestuurders van buiten moeten het maar voor ons oplossen.’ Dat zou moeten veranderen door de onafhankelijkheid.”

Kosovo moet ‘consolideren’ als multi-etnische staat, zegt u. Maar werkt het nu? De Servische minderheid in Kosovo is bang.

„Misschien zijn ze veiliger dan ze zich voelen. De KFOR-troepen zijn er nog. Maar het gevoel van veiligheid moet niet alleen daarvan afhangen, er moet een natuurlijke basis voor komen. We hebben ook nog het probleem van de terugkeer van Servische vluchtelingen naar Kosovo. Dat proces wordt gemanipuleerd.’’

Servië houdt de terugkeer tegen?

„Ja.”

Daar zal Servië na de onafhankelijkheid van Kosovo zeker niet mee ophouden.

„Dat is waarschijnlijk. Maar moeten we ons daarbij neerleggen? Servië wil ook bij de EU horen.”

Zult u als vertegenwoordiger van de EU in Kosovo óók gaan beoordelen of Servië zich goed genoeg gedraagt om EU-lid te worden?

„We willen als EU onze waarden projecteren, zoals die over een goed functionerende multi-etnische staat. Als Servië dat blijft afwijzen kun je je afvragen of het zich kwalificeert voor een volgende stap naar Europa.”

In uw contact met Servië zal dat uw machtsbasis zijn: u bent de vooruitgeschoven EU-post die bekijkt of Servië voldoet.

„Dat zal mij inderdaad enig overwicht geven, als je ervan uitgaat dat mijn aanbevelingen in Brussel worden opgevolgd. Het kan niet zo zijn dat de Serviërs Kosovo blijven isoleren en dat ze ook verder gaan in de richting van Europa.”

Zullen ze dat snel begrijpen?

„Ik denk dat na een initiële periode van tegenwerking de gemoederen tot bedaren zullen komen.”

Uw macht zal ook in Kosovo vooral gebaseerd zijn op de wens van Kosovo om EU-lid te worden.

„Ik heb executieve volmachten. Ik kan wetgeving annuleren, corrupte ambtenaren ontslaan, beslissingen van de regering ongedaan maken. Maar ik ben onder de indruk van de intenties van Kosovaarse politici. Er zal vandaag of morgen een grondwet worden gepubliceerd, die door mij en mijn organisatie zal worden gecontroleerd en door het parlement zal worden goedgekeurd.”

Maar ook zonder volmachten zou u gezag hebben door uw beoordeling van Kosovo als aanstaand EU-lid.

„Ja, en Kosovo krijgt een schat aan expertise aangereikt. De toekomst is aan de Kosovaren, ik wil niet dat ze nog uitvluchten hebben om het land níet vooruit te helpen. Maar we zullen het anders doen dan in Bosnië, waar de internationale gemeenschap nog steeds belangrijke beslissingen neemt. Het zal ons erom gaan dat bevoegdheden worden overgedragen.”

Een Franse oud-generaal leidt de missie van politie en juristen. U bent de hoogste internationaal vertegenwoordiger. Wie is de baas?

„ Als het over politiek gaat, geef ik de Franse commandant advies.”

Kunt u zich voorstellen dat over een aantal jaren Servië én Kosovo lid zullen zijn van de EU?

„Over een gróót aantal jaren. Het gaat allereerst om het perspectief. Dat is een aanmoediging om te blijven hervormen. De bereidheid om hen te helpen is groot.”

Door hun conflict.

„Ja, maar een van de eerste voorwaarden zal zijn dat de onderlinge relaties verbeteren. Het zou een ernstige vergissing zijn om twee lidstaten binnen te halen die een conflict hebben.”

De EU heeft al Cyprus, dat een conflict heeft met aanstaand lid Turkije. Dat is al ingewikkeld genoeg.

„U zegt het.”

Zaterdag&cetera: pagina 6